เก่า 13-10-11, 19:58
octavian octavian is offline
วันที่สมัคร: Jun 2011
ข้อความ: 255
จำนวนครั้งที่ได้ร่วมมหาโมทนาบุญ: 3,160
ได้รับการมหาโมทนาบุญ 1,826 ครั้ง ใน 1,826 ข้อความ
พลังบุญ: 2091
octavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished road

Book the Third.

In which calm home of happy life and love
Ligged our Lord Buddha, knowing not of woe,
Nor want, nor pain, nor plague, nor age, nor death,
Save as when sleepers roam dim seas in dreams,
And land awearied on the shores of day,
Bringing strange merchandise from that black voyage.
Thus ofttimes when he lay with gentle head
Lulled on the dark breasts of Yasôdhara,
Her fond hands fanning slow his sleeping lids,
He would start up and cry, My world! Oh, world!
I hear! I know! I come ! And she would ask,
"What ails my Lord?" with large eyes terror-struck
For at such times the pity in his look
Was awful, and his visage like a god's.
Then would he smile again to stay her tears,
And bid the vinas sound; but once they set
A stringed gourd on the sill, there where the wind
Could linger o'er its notes and play at will --
Wild music makes the wind on silver strings --
And those who lay around heard only that;
But Prince Siddârtha heard the Devas play,
And to his ears they sang such words as these: --
We are the voices of the wandering wind,
Which moan for rest and rest can never find;
Lo! as the wind is so is mortal life,
A moan , a sigh, a sob, a storm, a strife.
Wherefore and whence we are ye cannot know,
Nor where life springs nor whither life doth go:
We are as ye are, ghosts from the inane,
What pleasure have we of our changeful pain?
What pleasure hast thou of thy changeless bliss?
Nay, if love lasted, there were joy in this;
But life's way is the wind's way, all these things
Are but brief voices breathed on shifting strings.
O Maya's son! because we roam the earth
Moan we upon these strings; we make no mirth,
So many woes we see in many lands,
So many streaming eyes and wringing hands.
Yet mock we while we wail, for, could they know,
This life they cling to is but empty show;
'Twere all as well to bid a cloud to stand,
Or hold a running river with the hand.
But thou that art to save, thine hour is nigh!
The sad world waiteth in its misery,
The blind world stumbleth on its round of pain;
Rise, Maya's child! wake! slumber not again!
We are the voices of the wandering wind:
Wander thou, too, O Prince, thy rest to find;
Leave love for love of lovers for woe's sake
Quit state for sorrow, and deliverance make.
So sigh we, passing o'er the silver strings,
To thee who know'st not yet of earthly things;
So say we; mocking, as we pass away,
These lovely shadows wherewith thou dost play.
Thereafter it befell he sate at eve
Amid his beauteous Court, holding the hand
Of sweet Yasôdhara, and some maid told --
With breaks of music when her rich voice dropped --
An ancient tale to speed the hour of dusk,
Of love, and of a magic horse, and lands
Wonderful, distant, where pale peoples dwelled,
And where the sun at night sank into seas.
Then spake he, sighing, "Chitra brings me back
The wind's song in the strings with that fair tale.
Give her, Yasôdhara, thy pearl for thanks.
But thou, my pearl! is there so wide a world?
Is there a land which sees the great sun roll
Into the waves, and are there hearts like ours,
Countless, unknown, not happy -- it may be --
Whom we might succor if we knew of them?
Ofttimes I marvel, as the Lord of day
Treads from the east his kingly road of gold,
Who first on the world's edge hath hailed his beam,
The children of the morning; oftentimes,
Even in thine arms and on thy breasts, bright wife,
Sore have I panted, at the sun's decline,
To pass with him into that crimson west
And see the peoples of the evening.
There must be many we should love -- how else?
Now have I in this hour an ache, at last,
Thy soft lips cannot kiss away: oh, girl!
O Chitra! you that know of fairyland!
Where tether they that swift steed of the tale?
My palace for one day upon his back,
To ride and ride and see the spread of the earth
Nay, if I had yon callow vulture's plumes --
The carrion heir of wider realms than mine --
How would I stretch for topmost Himalay,
Light where the rose-gleam lingers on those snows,
And strain my gaze with searching what is round!
Why have I never seen and never sought?
Tell me what lies beyond our brazen gates."
Then one replied, "The city first, fair Prince!
The temples, and the gardens, and the groves,
And then the fields, and afterwards fresh fields,
With nullahs, maidâns, jungle, koss on koss;
And next King Bimbasâra's realm, and then
The vast flat world, with crores on crores of folk."
"Good," said Siddârtha, "let the word be sent
That Channa yoke my chariot --at noon
To-morrow I shall ride and see beyond."
Whereof they told the King: "Our Lord, thy son,
Wills that his chariot be yoked at noon,
That he may ride abroad and see mankind."
"Yea!" spake the careful King, "'tis time he see!
But let the criers go about and bid
My city deck itself, so there be met
No noisome sight; and let none blind or maimed,
None that is sick or stricken deep in years,
No leper, and no feeble folk come forth."
Therefore the stones were swept, and up and down
The water-carriers sprinkled all the streets
From spirting skins, the housewives scattered fresh
Red powder on their thresholds, strung new wreaths,
And trimmed the tulsi-bush before their doors.
The paintings on the walls were heightened up
With liberal brush, the trees set thick with flags,
The idols gilded; in the four-went ways
Suryadeva and the great gods shone
'Mid shrines of leaves; so that the city seemed
A capital of some enchanted land.
Also the criers passed, with drum and gong,
Proclaiming loudly, "Ho! all citizens,
The King commands that there be seen to-day
No evil sight: let no one blind or maimed,
None that is sick or stricken deep in years,
No leper, and no feeble folk go forth.
Let none, too, burn his dead nor bring them out
Till nightfall. Thus Suddhôdana commands."
So all was comely and the houses trim
Throughout Kapilavastu, while the Prince
Came forth in painted car, which two steers drew,
Snow-white, with swinging dewlaps and huge humps
Wrinkled against the carved and lacquered yoke.
Goodly it was to mark the people's joy
Greeting their Prince; and glad Siddârtha waxed
At sight of all those liege and friendly folk
Bright-clad and laughing as if life were good.
"Fair is the world," he said, "it likes me well!
And light and kind these men that are not kings,
And sweet my sisters here, who toil and tend;
What have I done for these to make them thus?
Why, if I love them, should those children know?
I pray take up yon pretty Sâkya boy
Who flung us flowers, and let him ride with me.
How good it is to reign in realms like this!
How simple pleasure is, if these be pleased
Because I come abroad! How many things
I need not if such little households hold
Enough to make our city full of smiles!
Drive, Channa! through the gates, and let me see
More of this gracious world I have not known."
So passed they through the gates, a joyous crowd
Thronging about the wheels, whereof some ran
Before the oxen, throwing wreaths, some stroked
Their silken flanks, some brought them rice and cakes,
All crying, "Jai! jai!for our noble Prince!"
Thus all the path was kept with gladsome looks
And filled with fair sights -- for the King's word was
That such should be -- when midway in the road,
Slow tottering from the hovel where he hid,
Crept forth a wretch in rags, haggard and foul,
An old, old man, whose shrivelled skin, sun-tanned,
Clung like a beast's hide to his fleshless bones.
Bent was his back with load of many days,
His eyepits red with rust of ancient tears,
His dim orbs blear with rheum, his toothless jaws
Wagging with palsy and the fright to see
So many and such joy. One skinny hand
Clutched a worn staff to prop his quavering limbs,
And one was pressed upon the ridge of ribs
Whence came in gasps the heavy painful breath.
"Alms!" moaned he, "give, good people! for I die
To-morrow or the next day!" then the cough
Choked him, but still he stretched his palm, and stood
Blinking, and groaning 'mid his spasms, "Alms!"
Then those around had wrenched his feeble feet
Aside, and thrust him from the road again,
Saying, "The Prince! dost see? get to thy lair!"
But that Siddârtha cried, "Let be! let be!
Channa! what thing is this who seems a man,
Yet surely only seems, being so bowed,
So miserable, so horrible, so sad?
Are men born sometimes thus? What meaneth he
Moaning 'to-morrow or next day I die?'
Finds he no food that so his bones jut forth?
What woe hath happened to this piteous one?"
Then answer made the charioteer, "Sweet Prince!
This is no other than an aged man.
Some fourscore years ago his back was straight,
His eye bright, and his body goodly: now
The thievish years have sucked his sap away,
Pillaged his strength and filched his will and wit;
His lamp has lost its oil, the wick burns black;
What life he keeps is one poor lingering spark
Which flickers for the finish: such is age;
Why should your Highness heed?" Then spake the Prince --
"But shall this come to others, or to all,
Or is it rare that one should be as he?"
"Most noble," answered Channa, "even as he,
Will all these grow if they shall live so long."
"But," quoth the Prince, "if I shall live as long
Shall I be thus; and if Yasôdhara
Live fourscore years, is this old age for her,
Jâlîni, little Hasta, Gautami,
And Gunga, and the others?" "Yea, great Sir!"
The charioteer replied. Then spake the Prince:
"Turn back, and drive me to my house again!
I have seen that I did not think to see."
Which pondering, to his beauteous Court returned
Wistful Siddârtha, sad of mien and mood;
Nor tasted he the white cakes nor the fruits
Spread for the evening feast, nor once looked up
While the best palace-dancers strove to charm:
Nor spake -- save one sad thing -- when wofully
Yasôdhara sank to his feet and wept,
Sighing, "Hath not my Lord comfort in me?"
"Ah, Sweet!" he said, "such comfort that my soul
Aches, thinking it must end, for it will end,
And we shall both grow old, Yasôdhara!
Loveless, unlovely, weak, and old, and bowed.
Nay, though we locked up love and life with lips
So close that night and day our breaths grew one
Time would thrust in between to filch away
My passion and thy grace, as black Night steals
The rose-gleams from yon peak, which fade to grey
And are not seen to fade. This have I found,
And all my heart is darkened with its dread,
And all my heart is fixed to think how Love
Might save its sweetness from the slayer, Time,
Who makes men old." So through that night he sate
Sleepless, uncomforted.
And all that night
The King Suddhôdana dreamed troublous dreams.
The first fear of his vision was a flag
Broad, glorious, glistening with a golden sun,
The mark of Indra; but a strong wind blew,
Rending its folds divine, and dashing it
Into the dust; whereat a concourse came
Of shadowy Ones, who took the spoiled silk up
And bore it eastward from the city gates.
The second fear was ten huge elephants,
With silver tusks and feet that shook the earth,
Trampling the southern road in mighty march;
And he who sate upon the foremost beast
Was the King's son -- the others followed him,
The third fear of the vision was a car,
Shining with blinding light, which four steeds drew,
Snorting white smoke and champing fiery foam;
And in the car the Prince Siddârtha sate.
The fourth fear was a wheel which turned and turned,
With nave of burning gold and jewelled spokes,
And strange things written on the binding tire,
Which seemed both fire and music as it whirled.
The fifth fear was a mighty drum, set down
Midway between the city and the hills,
On which the Prince beat with an iron mace,
So that the sound pealed like a thunderstorm,
Rolling around the sky and far away.
The sixth fear was a tower, which rose and rose
High o'er the city till its stately head
Shone crowned with clouds, and on the top the Prince
Stood, scattering from both hands, this way and that,
Gems of most lovely light, as if it rained
Jacynths and rubies; and the whole world came,
Striving to seize those treasures as they fell
Towards the four quarters. But the seventh fear was
A noise of wailing, and behold six men
Who wept and gnashed their teeth, and laid their palms
Upon their mouths, walking disconsolate.
These seven fears made the vision of his sleep,
But none of all his wisest dream-readers
Could tell their meaning. Then the King was wroth,
Saying, "There cometh evil to my house,
And none of ye have wit to help me know
What the great gods portend sending me this."
So in the city men went sorrowful
Because the King had dreamed seven signs of fear
Which none could read; but to the gate there came
An aged man, in robe of deer-skin clad,
By guise a hermit, known to none; he cried,
"Bring me before the King, for I can read
The vision of his sleep;" who, when he heard
The sevenfold mysteries of the midnight dream,
Bowed reverent and said, "O Maharâj!
I hail this favored House, whence shall arise
A wider-reaching splendor than the sun's!
Lo! all these seven fears are seven joys,
Whereof the first, where thou didst see a flag
Broad, glorious, gilt with Indra's badge -- cast down
And carried out, did signify the end
Of old faiths and beginning of the new,
For there is change with gods not less than men,
And as the days pass kalpas pass at length.
The ten great elephants that shook the earth
The ten great gifts of wisdom signify,
In strength whereof the Prince shall quit his state
And shake the world with passage of the Truth.
The four flame-breathing horses of the car
Are those four fearless virtues which shall bring
Thy son from doubt and gloom to gladsome light;
The wheel that turned with nave of burning gold
Was that most precious Wheel of perfect Law
Which he shall turn in sight of all the world.
The mighty drum whereon the Prince did beat,
Till the sound filled all lands, doth signify
The thunder of the preaching of the Word
Which he shall preach; the tower that grew to heaven
The growing of the Gospel of this Buddh
Sets forth; and those rare jewels scattered thence
The untold treasures are of that good Law
To gods and men dear and desirable.
Such is the interpretation of the tower;
But for those six men weeping with shut mouths,
They are the six chief teachers whom thy son
Shall, with bright truth and speech unanswerable,
Convince of foolishness. O King! rejoice;
The fortune of my Lord the Prince is more
Than kingdoms, and his hermit-rags will be
Beyond fine cloths of gold. This was thy dream!
And in seven nights and days these things shall fall."
So spake the holy man, and lowly made
The eight prostrations, touching thrice the ground;
Then turned and passed; but when the King bade send
A rich gift after him, the messenger
Brought word, "We came to where he entered in
At Chandra's temple, but within was none
Save a grey owl which fluttered from the shrine."
The gods come sometimes thus.
But the sad King
Marvelled, and gave command that new delights
Be compassed to enthrall Siddârtha's heart
Amid those dancers of his pleasure-house,
Also he set at all the brazen doors
A doubled guard.
Yet who shall shut out Fate?
For once again the spirit of the Prince
Was moved to see this world beyond his gates,
This life of man, so pleasant if its waves
Ran not to waste and woful finishing
In Time's dry sands. "I pray you let me view
Our city as it is," such was his prayer
To King Suddhôdana. "Your Majesty
In tender heed hath warned the folk before
To put away ill things and common sights,
And make their faces glad to gladden me,
And all the causeways gay; yet have I learned
This is not daily life, and if I stand
Nearest, my father, to the realm and thee,
Fain would I know the people and the streets,
Their simple usual ways, and workday deeds,
And lives which those men live who are not kings.
Give me good leave, dear Lord! to pass unknown
Beyond my happy gardens; I shall come
The more contented to their peace again,
Or wiser, father, if not well content.
Therefore, I pray thee, let me go at will
To-morrow, with my servants, through the streets."
And the King said, among his Ministers,
"Belike this second flight may mend the first.
Note how the falcon starts at every sight
New from his hood, but what a quiet eye
Cometh of freedom; let my son see all,
And bid them bring me tidings of his mind."
Thus on the morrow, when the noon was come,
The Prince and Channa passed beyond the gates,
Which opened to the signet of the King;
Yet knew not they who rolled the great doors back
It was the King's son in that merchant's robe,
And in the clerkly dress his charioteer.
Forth fared they by the common way afoot,
Mingling with all the Sâkya citizens,
Seeing the glad and sad things of the town:
The painted streets alive with hum of noon,
The traders cross-legged 'mid their spice and grain,
The buyers with their money in the cloth,
The war of words to cheapen this or that,
The shout to clear the road, the huge stone wheels,
The strong slow oxen and their rustling loads,
The singing bearers with the palanquins,
The broad-necked hamals sweating in the sun,
The housewives bearing water from the well
With balanced chatties, and athwart their hips
The black-eyed babes; the fly-swarmed sweetmeat shops,
The weaver at his loom, the cotton-bow
Twanging, the millstones grinding meal, the dogs
Prowling for orts, the skilful armorer
With tong and hammer linking shirts of mail,
The blacksmith with a mattock and a spear
Reddening together in his coals, the school
Where round their Guru, in a grave half-moon,
The Sâkya children sang the mantras through,
And learned the greater and the lesser gods;
The dyers stretching waistcloths, in the sun
Wet from the vats -- orange, and rose, and green;
The soldiers clanking past with swords and shields,
The camel-drivers rocking on the humps,
The Brahman proud, the martial Kshatriya,
The humble toiling Sudra; here a throng
Gathered to watch some chattering snake-tamer
Wind round his wrist the living jewellery
Of asp and nâg, or charm the hooded death
To angry dance with drone of beaded gourd;
There a long line of drums and horns, which went,
With steeds gay painted and silk canopies,
To bring the young bride home; and here a wife
Stealing with cakes and garlands to the god
To pray her husband's safe return from trade,
Or beg a boy next birth; hard by the booths
Where the swart potters beat the noisy brass
For lamps and lotas; thence, by temple walls
And gateways, to the river and the bridge
Under the city walls.
These had they passed
When from the roadside moaned a mournful voice,
"Help, masters! lift me to my feet; oh, help
Or I shall die before I reach my house!"
A stricken wretch it was, whose quivering frame,
Caught by some deadly plague, lay in the dust
Writhing, with fiery purple blotches specked;
The chill sweat beaded on his brow, his mouth
Was dragged awry with twitchings of sore pain,
The wild eyes swam with inward agony.
Gasping, he clutched the grass to rise, and rose
Half-way, then sank, with quaking feeble limbs
And scream of terror, crying, "Ah, the pain
Good people, help!" whereon Siddârtha ran,
Lifted the woful man with tender hands,
With sweet looks laid the sick head on his knee,
And while his soft touch comforted the wretch,
Asked, "Brother, what is ill with thee? what harm
Hath fallen? wherefore canst thou not arise?
Why is it, Channa, that he pants and moans,
And gasps to speak and sighs so pitiful?"
Then spake the charioteer: "Great Prince! this man
Is smitten with some pest; his elements
Are all confounded; in his veins the blood,
Which ran a wholesome river, leaps and boils
A fiery flood; his heart, which kept good time,
Beats like an ill-played drum-skin, quick and slow;
His sinews slacken like a bow-string slipped;
The strength is gone from ham, and loin, and neck,
And all the grace and joy of manhood fled:
This is a sick man with the fit upon him.
See how he plucks and plucks to seize his grief,
And rolls his bloodshot orbs, and grinds his teeth,
And draws his breath as if 'twere choking smoke.
Lo! now he would be dead, but shall not die
Until the plague hath had its work in him,
Killing the nerves which die before the life;
Then, when his strings have cracked with agony
And all his bones are empty of the sense
To ache, the plague will quit and light elsewhere.
Oh, sir! it is not good to hold him so!
The harm may pass, and strike thee, even thee."
But spake the Prince, still comforting the man,
"And are there others, are there many thus?
Or might it be to me as now with him?"
"Great Lord!" answered the charioteer, "this comes
In many forms to all men; griefs and wounds,
Sickness and tetters, palsies, leprosies,
Hot fevers, watery wastings, issues, blains
Befall all flesh and enter everywhere."
"Come such ills unobserved?" the Prince inquired.
And Channa said, "Like the sly snake they come
That stings unseen; like the striped murderer,
Who waits to spring from the Karunda bush.
Hiding beside the jungle path; or like
The lightning, striking these and sparing those,
As chance may send."
"Then all men live in fear?"
"So live they, Prince!"
"And none can say, 'I sleep
Happy and whole to-night, and so shall wake?' "
"None say it."
"And the end of many aches,
Which come unseen, and will come when they come,
Is this, a broken body and sad mind,
And so old age?"
"Yea, if men last as long."
"But if they cannot bear their agonies,
Or if they will not bear, and seek a term;
Or if they bear, and be, as this man is,
Too weak except for groans, and so still live,
And growing old, grow older, then what end?"
"They die, Prince."
"Yea, at the last comes death,
In whatsoever way, whatever hour.
Some few grow old, most suffer and fall sick,
But all must die -- behold, where comes the Dead!"
Then did Siddârtha raise his eyes, and see
Fast pacing towards the river brink a band
Of wailing people, foremost one who swung
An earthen bowl with lighted coals, behind
The kinsmen shorn, with mourning marks, ungirt,
Crying aloud, "O Rama, Rama, hear!
Call upon Rama, brothers;" next the bier,
Knit of four poles with bamboos interlaced,
Whereon lay stark and stiff, feet foremost, lean,
Chapfallen, sightless, hollow-flanked, a-grin,
Sprinkled with red and yellow dust -- the Dead,
Whom at the four-went ways they turned head first,
And crying "Rama, Rama!" carried on
To where a pile was reared beside the stream;
Thereon they laid him, building fuel up --
Good sleep hath one that slumbers on that bed!
He shall not wake for cold albeit he lies
Naked to all the airs -- for soon they set
The red flame to the corners four, which crept,
And licked, and flickered, finding out his flesh
And feeding on it with swift hissing tongues,
And crackle of parched skin, and snap of joint,
Till the fat smoke thinned and the ashes sank
Scarlet and grey, with here and there a bone
White midst the grey -- the total of the man.
Then spake the Prince: "Is this the end which comes
To all who live?"
"This is the end that comes
To all," quoth Channa; "he upon the pyre --
Whose remnants are so petty that the crows
Caw hungrily, then quit the fruitless feast --
Ate, drank, laughed, loved, and lived, and liked life well.
Then came -- who knows? -- some gust of jungle-wind,
A stumble on the path, a taint in the tank,
A snake's nip, half a span of angry steel,
A chill, a fishbone, or a falling tile,
And life was over and the man is dead;
No appetites, no pleasures, and no pains
Hath such; the kiss upon his lips is nought,
The fire-scorch nought; he smelleth not his flesh
A-roast, nor yet the sandal and the spice
They burn; the taste is emptied from his mouth,
The hearing of his ears is clogged, the sight
Is blinded in his eyes; those whom he loved
Wail desolate, for even that must go,
The body, which was lamp unto the life,
Or worms will have a horrid feast of it.
Here is the common destiny of flesh:
The high and low, the good and bad, must die,
And then, 'tis taught, begin anew and live
Somewhere, somehow, -- who knows? -- and so again
The pangs, the parting, and the lighted pile: --
Such is man's round."
But lo! Siddârtha turned
Eyes gleaming with divine tears to the sky,
Eyes lit with heavenly pity to the earth;
From sky to earth he looked, from earth to sky,
As if his spirit sought in lonely flight
Some far-off vision, linking this and that,
Lost -- past -- but searchable, but seen, but known.
Then cried he, while his lifted countenance
Glowed with the burning passion of a love
Unspeakable, the ardor of a hope
Boundless, insatiate: "Oh! suffering world,
Oh! known and unknown of my common flesh,
Caught in this common net of death and woe,
And life which binds to both! I see, I feel
The vastness of the agony of earth,
The vainness of its joys, the mockery
Of all its best, the anguish of its worst;
Since pleasures end in pain, and youth in age,
And love in loss, and life in hateful death,
And death in unknown lives, which will but yoke
Men to their wheel again to whirl the round
Of false delights and woes that are not false.
Me too this lure hath cheated, so it seemed
Lovely to live, and life a sunlit stream
For ever flowing in a changeless peace;
Whereas the foolish ripple of the flood
Dances so lightly down by bloom and lawn
Only to pour its crystal quicklier
Into the foul salt sea. The veil is rent
Which blinded me! I am as all these men
Who cry upon their gods and are not heard
Or are not heeded -- yet there must be aid!
For them and me and all there must be help!
Perchance the gods have need of help themselves
Being so feeble that when sad lips cry
They cannot save! I would not let one cry
Whom I could save! How can it be that Brahm
Would make a world and keep it miserable,
Since, if all-powerful, he leaves it so,
He is not good, and if not powerful,
He is not God? -- Channa! lead home again!
It is enough! mine eyes have seen enough!"
Which when the King heard, at the gates he set
A triple guard, and bade no man should pass
By day or night, issuing or entering in,
Until the days were numbered of that dream.

บทที่ ๓


ภายในมหาปราสาทแห่งความรักของพระสิทธัตถะนั้น เต็มไปด้วยความสงบสุขและรื่นรมย์ พระพุทธองค์ของเราไม่เคยรู้จักความทุกข์ เรื่องเดือดร้อนอันใดก็ไม่เคยได้ยิน เพราะพระบิดาตรัสสั่งไว้อย่างเข้มงวดหนักหนาว่า อย่าให้ผู้ใดเอ่ยถึงสิ่งที่เกิดขึ้นนอกกำแพงปราสาทนี้เลยเป็นอันขาด แม้กระนั้น ก็มีหลายครั้งที่พระบรมโอรสบรรทมหลับแล้วทรงสุบินว่า ได้เสด็จออกไปนอกปราสาท ทอดพระเนตรเห็นโลกอันกว้างใหญ่ บ่อยครั้งที่พระองค์ทรงสะดุ้งผวาตื่น ออกโอษฐ์อุทานว่า

โลกของฉัน โลก-ฉันได้เห็น ได้ยินและได้รู้ทั้งหมด ฉันมาในโลกนี้แล้ว

และเมื่อนั้นพระนางยโสธราเทวี ซึ่งถวายการปรนนิบัติพัดวีอยู่ ก็จะประหวั่นจิตหวาดพระทัย และทูลถามว่า ประชวรเป็นอะไรไปหรือ พระสิทธัตถะก็จะทรงรู้สึกองค์และทรงปลอบโยนพระชายาให้หายตระหนกอกสั่น พระพักตร์ของพระองค์ซีดสลด น้ำพระเนตรไหลคลอพระนัยนา แต่ก็ทรงฝืนยิ้มและรับสั่งให้นางนาฏกาดีดพิณสีซอถวาย ผู้อื่นได้สดับเสียงซอนั้นก็ชื่นจิตเหมือนได้ยินเพียงคนสรวลระเริงใจ แต่องค์พระโอรสนั้นทรงแว่วว่า เสียงซอครวญสะอื้นไห้รำพันว่า

เรานี้คือเสียงของลมพายุ ซึ่งพัดไปด้วยความโหยหา ความสงบแห่งดวงจิต แต่ก็หามีเวลาสงบลงได้ไม่ ชีวิตของมนุษย์ก็เช่นเดียวกับลม ความสงบไม่มี จึงมีแต่ความครวญคร่ำ โหยหาและสะอื้นไห้

เรามาจากไหน ไปที่ใด เกิดจากแหล่งใดไม่เคยทราบ เราก็เหมือนท่าน เราเป็นเพียงที่ว่าง ไม่มีอะไรยืนยง เรามีแต่ความทุกข์ไม่รู้จักหาย แต่พระองค์มีแต่ความสุขสำราญ ไม่รู้จักหมด แต่ความรักนั้นก็จะหมดลงสักวันหนึ่ง เพราะชีวิตก็เหมือนกันกับสายลม ไม่มีความยืนยงคงอยู่ตลอดไป

พระโอรสแห่งมายา จงทราบเถิด ในโลกนี้เต็มไปด้วยความทุกข์แสนสาหัส เราได้ท่องเที่ยวไปรอบโลก ได้เห็นความทุกข์หลายอย่างต่าง ๆ กัน

ชีวิตนี้คือความว่างเปล่า เราจะไขว่คว้าอะไรมาไว้เป็นของเราได้หรือ เราจะคว้าเมฆมาไว้ในหัตถ์และห้ามห้วงน้ำมิให้ไหลรินได้หรือ

โอ้ -พระโอรสทรงตื่นเถิด อย่าบรรทมหลับอยู่เลย โลกกำลังเศร้านัก โลกกำลังจะจม โลกกำลังรอคอยพระองค์อยู่

ขอพระทรงตื่นขึ้นและทรงช่วยมนุษย์ให้พ้นทุกข์เถิด จงละเสียซึ่งอำนาจจักรพรรดิในประเทศ

เราคือลมซึ่งพัดไปรอบโลก และเรามาครวญคราง ณ สายซอหิรัญนี้ ก็เพื่อหวังจะให้พระผู้หลับอยู่และไม่รู้จัก ได้รู้จักโลก เราหวังจะให้พระรู้ว่ากษณะนี้พระองค์ได้เล่นแต่เงางามเท่านั้น

นับแต่นั้นมา พระหฤทัยของพระบรมโอรสก็มิอาจตั้งอยู่ในความรื่นเริงดังแต่ก่อนได้ เสียงซอก็กลายเป็นลมคราง นางระบำและการฟ้อนทั้งหลายล้วนแต่ทำให้เกิดความเหนื่อยหน่าย พระองค์กลับสนพระทัยในนิยายต่าง ๆ ซึ่งนางกำนัล นำมาเล่าถวาย ในคราวหยุดพักจากการฟ้อนรำ นางนั้นเล่าถึงสิ่งประหลาดต่าง ๆ เล่าถึงบุคคลผู้มีผิวขาว เล่าถึงดวงตะวันอันตกจมลงในมหาสมุทรในยามสนธยา พระทรงฟัง แล้วก็ซักถามไม่ได้หยุด โลกของเรานั้นใหญ่กว้างนักหรือ มนุษย์ผู้อื่นที่เหมือนเรานั้นยังมีอีกหรือ ถ้าเรารู้จักเขา เราจะช่วยเขาได้ไหม พระอาทิตย์นั้นขึ้นจากขอบฟ้าในเวลาเช้า และไปตกลงในมหาสมุทรยามอัสดง เราจะเป็นเหมือนพระอาทิตย์ ไปอยู่บนท้องฟ้า ดูแลคนให้ทั่วได้หรือ

พระสิทธัตถะรู้สึกพระองค์ว่าทรงกลัดกลุ้มพระทัยเหมือนจะประชวรไข้อยู่ แล้วตรัสถามเขาถึงเรื่องม้ากายสิทธิ์อันเหาะได้รวดเร็วของเทวดาว่า มีจริงหรือ พระองค์ทรงปรารถนาม้านั้น เพื่อจะได้ขับขี่ไปดูโลกอันกว้างใหญ่ ทรงปรารถนาปีกของนกอินทรี อันจะพาพระองค์เหาะทะยานลิ่วออกไปยืนบนยอดเขาหิมาลัยอันสูงสุด แล้วมองดูว่าภายนอกพระทวารปราสาทนั้นมีอะไรอยู่บ้าง

มีผู้ล่วงละเมิดพระบรมราชโองการพระบิดาเป็นคนแรก กราบทูลว่า ภายนอกนั้นมีเรือกสวนไร่นาป่าร้าง และมีโบสถ์ มีพระมหานครอันกว้างใหญ่ของพระเจ้าพิมพิสาร และในโลกนี้มีมนุษย์หลายอย่างต่าง ๆ กัน หลายสิบโกฏิเหลือจะพรรณนาได้

พระโอรสรับสั่งว่า ดีแล้ว ไปบอกฉันนะผู้สารถี ให้เทียมรถของเราไว้ พรุ่งนี้จะออกไปดูอะไรที่ไกล ๆ ออกไป

พระเจ้าสิริสุทโธทนะได้ทรงสดับอำมาตย์ทูลความปรารถนาของพระโอรส ก็ทรงว้าวุ่นพระทัยยิ่งนัก พระองค์ทรงตระหนักดีว่า ถึงเวลาแล้วที่พระโอรสจะได้ทรงรู้จักโลก แต่อีกพระทัยหนึ่งก็เกรงพระสิทธัตถะจะไปทอดพระเนตร เห็นความสกปรกและสิ่งโทมนัสพระทัยเข้า จึงทรงสั่งให้ป่าวประกาศราษฎรทุกคนว่า พระโอรสจะเสด็จเลียบพระนคร ให้ตกแต่งบ้านเรือนให้งามตา เอาบุปผานานาพรรณมาแต่งซุ้มประตู สิ่งที่จะทำให้หดหู่ใจให้เก็บซ่อนเสียจงสิ้น ในวันนั้น คนแก่ชราร่างร้าย คนเจ็บจวนตาย คนพิการง่อยเปลี้ยเสียขา อย่าปรากฏให้เห็น แม้กระทั่งการเผาศพซึ่งจำเป็นก็ของดไว้ก่อน ให้วันนั้นสิ้นไปแล้วจึงทำ

ด้วยเหตุนี้ เมื่อพระโอรสเสด็จทอดพระเนตรพระนคร ก็ทรงเห็นแต่สิ่งล้วนงามตา ชาวเมืองหญิงชายเด็กเล็กแต่งกายอย่างดีที่สุก มาหมอบเฝ้ารายเรียงถวายช่อดอกไม้และคารวะ ต่างยิ้มสรวลสันต์เบิกบานประหนึ่งว่าโลกนี้หาเคยมีคำว่าทุกข์ไม่ พระสิทธัตถะทรงพอพระทัยยิ่ง ตรัสว่า

โลกของเรานี้ งามจริงหนอ คนทั้งหลายก็ใจดี หนุ่มสาวเหล่านี้ก็ล้วนขยันในการงาน เขาช่างใจดีจริงหนอ ดูสิฉันยังไม่ทันทำอะไรให้เขาเลย เขาก็มาเอาใจใส่ในฉัน เด็ก ๆ เหล่านี้ก็รักฉัน เขาคงจะรู้ว่าฉันรักเขาเป็นแน่ เขารู้ได้อย่างไรหนอ ดีจริง ประหลาดจริง บ้านเมืองของเรานี้ช่างมีแต่คนยิ้มแย้มแจ่มใส ฉันนะ ขับรถออกนอกประตูเมืองสิ โลกนี้งามดีชวนให้ดู เราอยากเห็นทั้งหมด

พอรถทรงเจ้าชายหนุ่มผ่านไป ฝูงชนโห่ร้องด้วยความยินดี บ้างเอาดอกไม้พวงมาลามาถวาย บ้างก็เข้าไปลูบคลำวัว เอาขนมและถั่วไปให้วัวกิน ต่างคนมีความยินดีทั่วหน้า ที่ได้เห็นเจ้านายของตน

ท่ามกลางความสวยงามและความโห่ร้องยินดีนั้นเอง ชายชราร่างเล็กคนหนึ่งคลานงุ่มง่ามออกมาจากกระต๊อบอันมีหลังคาโหว่และฝาทะลุของแก ร่างกายชายนั้นแสนจะสกปรก เครื่องนุ่งห่มสีซีดและเปื่อยขาด แค่พันกายก็เกือบจะมิมิด หลังงองุ้มจวนจะพับเป็นสองอยู่แล้ว เพราะต้องแบกภาระมานาน เนื้อหนังตกกระ ถูกแดดเผาดำเกรียมเ**่ยวย่นติดกระดูก จะหาเนื้อแต่สักน้อยก็แสนยาก ขอบตาแดงช้ำด้วยสนิมน้ำตาอันเกาะเป็นคราบมานานหนักหนา ลูกตามัวเป็นน้ำข้าว เมื่ออ้าปากก็ไม่มีฟัน ขากรรไกรสั่นอยู่งันงกประดุจเป็นไข้สันนิบาต แกถือไม้เท้าตัวสั่นรัวเดินหลังโค้งโก้งมาถึงกระบวนคนซึ่งยืน อยู่ หอบหายใจฮัก ๆ พลางร้องครางว่า

ได้โปรดสงสารคนยากจนเถิด หิวจะตายอยู่แล้ว

คนยืนอยู่ข้าง ๆ เห็นแกออกมาก็ตกใจ พากันฉุดแข้งขาลากแขนให้แกออกไปเสีย พลางบอกว่า

นั่นเจ้านาย เห็นไหม กลับไป กลับไปรังของแก

พระโอรสหันมาทอดพระเนตรเห็นเข้าก็ตกพระทัย ทรงพิศวงยิ่งนัก ด้วยไม่เคยทรงเห็นคนแก่ชราอย่างนี้มาแต่ก่อน ทรงถามนายสารถีว่า

ฉันนะ นั้นตัวอะไรน่ะ ดู ๆ ก็คล้ายคน แต่ทำไมหลังงอโค้ง ตัวสั่นลำบากดังนั้น น่าสงสารเหลือเกิน เขาไม่มีอาหารกินหรือ กระดูกจึงได้โปนออกมาดังนั้น ทำไมเขาจึงร้องว่าเขาจะตาย มันแปลว่าอะไร ฉันนะ จงบอกให้เขาเข้ามาเถิด

นายฉันนะสารถีผู้มีใจซื่อ ทูลถามความเป็นจริงว่า

พระทูลกระหม่อมเจ้าข้า นี้คือคนเหมือนกัน และเมื่อแปดสิบปีก่อน เขายังแข็งแรงว่องไวสวยงามอยู่ นัยน์ยาก็ใสแจ๋วดี ดวงประทีปซึ่งเคยสุกใสในครั้งหนึ่งนั้น บัดนี้น้ำมันได้หมดเสียแล้ว ไส้ก็ไหม้ดำ ดวงชีวิตของเขายังเหลืออยู่น้อยหนึ่ง ไม่ช้าก็จะดับไปพระเจ้าข้า

พระโอรสรับสั่งถามว่า ฉันนะ คนเราต้องเป็นดังนี้ทุกคนหรือ


ฉันก็เหมือนกันหรือ ฉันนะ ถ้ายโสธราอยู่ถึงแปดสิบปี ก็เป็นดังนี้หรือ ชาลินี คุงคา โคตมี หัสดาน้อย และ ใคร ๆ ก็เป็นดังนี้หรือ ฉันนะ

พระเจ้าข้า เช่นนั้น นายสารถีทูลสนองพระวาจา

พระโอรสรับสั่งว่า กลับรถเถอะ ฉันนะ พาฉันไปส่งบ้าน เราได้เห็นสิ่งซึ่งเราไม่เคยคิดเลยว่าจะมีอยู่

พระโพธิสัตว์ มีพระพักตร์อันซีดเผือด พระทัยเศร้าหมองและหดหู่ รีบเสด็จเข้าวัง แล้วนิ่งขรึม ไม่แย้มสรวล และไม่เสวยกระยาหาร ไม่เหลียวดูเหล่านางรำที่ขับฟ้อนบำเรอ ให้เห็นที่สำราญหฤทัย ยโสธราเทวีเห็นพระสวามีหม่นหมอง และไม่เอื้อนโอษฐ์แต่ประการใด ก็หวาดหวั่นพระทัยนัก เกรงไปว่าพระองค์ไม่พอพระทัยในการปรนนิบัติของพระนาง จึงกันแสงไห้แล้วทูลถามว่า พระนางได้ทรงกระทำอันใดไม่เป็นที่พอพระทัยหรือ

พระสิทธัตถะปลอบชายาว่า ที่พระองค์เศร้าเช่นนี้ หาใช่เพราะนางไม่ หากเพราะทรงคำนึงถึงว่า ความสุขทั้งหลายนั้น ที่แท้คือความทุกข์หนัก เพราะมันไม่อยู่ยืนนาน เวลาย่อมเข้ามาแทรกแซง ทำลายสิ่งสวยงามให้หมดสิ้นไป ร่างกายจะเต็มไปด้วยเส้นเอ็นระเกะระกะ หลังงอโค้ง และเนื้อก็เ**่ยวย่น เมื่อตรองถึงสิ่งนี้ พระองค์ก็มิอาจเป็นสุขอยู่ได้

ในคืนวันนั้น พระบิดาทรงสุบินถึงสิ่งน่าหวาดหวั่น และซึ่งเข้าพระทัยไม่ได้อยู่เจ็ดประการ

อันแรกซึ่งสุบินเห็นคือ ธงใหญ่ของพระอินทร์ถูกลมพัดขาดยับ และปลิวไปตกยังฝุ่นละออง ทันใดนั้นมีเงาเข้ามาหยิบเอาธงขาดออกไป

อันที่สอง เห็นช้างสารใหญ่งาขาวสิบเชือก เดินสะเทือนเลื่อนลั่นมาจากทิศทักษิณ พระโอรสประทับมาบนคชสารใหญ่ตัวนำ และมีฝูงชนเดินตามมาเป็นแถว

อันที่สาม ทรงเห็นราชรถเพลาตก ลากด้วยม้าวิเศษสี่ตัว และพระโอรสประทับอยู่ในรถนั้น

อันที่สี่ มีจักรทองหมุนวนมาแต่ไกล กำกงฝังเพชรพลอยสุกใส มีอักษรจารึกในดุมกงของล้อ และเวลาที่หมุนไปก็มองดูโชติช่วง ประดุจแสงเพลิง เสียงดนตรีเสนาะกังวานออกจากคำจารึกนั้น

อันที่ห้า คือกลองใหญ่มหึมาวางอยู่ระหว่างเมืองและขุนเขาต่าง ๆ พระโอรสถือตุ้มเหล็กใหญ่เสด็จมาตีกลอง เสียงสนั่น ก้องไปทั่วทุกทิศ

อันที่หก เป็นหอใหญ่สูงโดดขึ้นไปถึงฟ้า พระสิทธัตถะยืนอยู่บนหอ สองหัตถ์โปรยแก้วมณีนพรัตน์ลงมาดังสายฝนให้แก่ปวงชนทั่วโลก ซึ่งเบียดเสียดกันเข้ามาเก็บแก้วมณี

อันที่เจ็ด คือเสียงคนร้องโอดครวญแล้วมีคนหกคนเดินร้องไห้ออกไป

พระเจ้าสิริสุทโธทนะทรงให้บรรดาโหราจารย์ทำนาย พระสุบินนี้ แต่หามีใครอาจทายถูกไม่ พอดีมีผู้เฒ่าคนหนึ่ง แต่งกายอย่างฤๅษีมาจากไหนไม่ปรากฏ รับอาสาทำนายพระสุบินถวาย ผู้ชรากราบทูลพระราชาว่า พระสุบินนี้ดียิ่งนัก สิ่งที่เห็นทั้งเจ็ดอย่างนั้นแหละคือความปีติใหญ่ยิ่ง ๗ ประการ ด้วยกัน

อันที่หนึ่ง ธงพระอินทร์ขาดยับนั้นหมายความว่า ความเชื่อถืออย่างเก่าจะหมดไป

อันที่สอง ช้างสารสิบเชือกนั้นหมายถึงทศพลญาณของพระบรมศาสดา

อันที่สาม ม้า ๔ ซึ่งเทียมราชรถนั้นหมายถึงว่า จตุราริยลัจซึ่งจะนำพระโอรสให้พ้นความเศร้าหมองและสงสัยทั้งปวง

อันที่สี่ ล้อหมุนคือพระธรรมจักรอันล้ำเลิศ และ

อันที่ห้า กลองใหญ่ซึ่งพระโอรสทรงตี หมายความว่า คำสอนของพระองค์จะสะท้อนไปทั่วทั้งโลกสาม

อันที่หก รัตนะมีค่าล้ำที่พระโอรสทรงโปรยปรายประทานปวงชนนั้น คือพระธรรมอันล้ำเลิศซึ่งไม่เคยมีมาแต่ก่อน และเป็นที่ต้องประสงค์ของมนุษย์และเทพยดาทั้งหลาย

อันสุดท้าย หกคนที่ร้องไห้นั้น คืออาจารย์ของพระโอรสผู้ยิ่งกว่าตนเอง

ผู้ชรานั้นทำนายถวายแล้วก็กราบบังคมลาหายไป พระเจ้าสิริสุทโธทนะให้อำมาตย์ไปตาม เพื่อพระราชทานรางวัล แต่หาตามพบไม่ เขากลับมากราบทูลว่า เมื่อไปถึงที่เทวาลัยซึ่งฤๅษีนั้นอยู่ ได้พบแต่นกเค้าแมวบินจากแท่นบูชาเท่านั้นเอง

พระเจ้าสิริสุทโธทนะได้ทรงสดับคำทำนายก็ยิ่งทวีความหวาดหวั่นว่า พระโอรสจะเสด็จออกทรงผนวชเพื่อแสวงหาธรรมเสีย จึงรับสั่งให้เพิ่มจำนวนทหารยามประตูขึ้นอีก การดูแล ให้เข้มงวดกวดขันยิ่งขึ้น

แต่อนิจจา พระองค์จะทรงห้ามดวงตะวันมิให้ส่องแสง ห้ามได้หรือ

พระโอรสหนุ่มขอพระราชทานอนุญาตเสด็จเลียบพระนครอีกครั้งหนึ่ง และคราวนี้ขอเสด็จอย่างเงียบ ๆ ปลอมพระองค์อย่างชนสามัญออกไป และขออย่าให้ราษฎรรู้ตัวก่อน เพราะทรงปรารถนาจะเห็นภาวะที่แท้จริงของราษฎร ทูลพระบิดาว่า

กลับมาคราวนี้ หม่อมฉันจะไม่ทูลขออีกต่อไป เพราะได้เห็นทุกอย่างสิ้นแล้ว ถ้าได้เห็นว่าคนเป็นสุขทั้งหมดก็จะสบายใจ แต่ถ้าได้เห็นคนเป็นทุกข์ หม่อมฉันก็คงได้ความฉลาดขึ้นบ้าง

พระบิดาไม่อาจขัดพระทัยพระโอรส จำต้องพระราชทานอนุญาต

ดังนั้น ในวันรุ่งขึ้น โดยพระบรมราชโองการ ทหารยามต้องเปิดประตูให้พ่อค้าคนหนึ่งและเสมียนออกไป พระสิทธัตถะกับนายฉันนะนั่นเอง

อันสภาพของชาวเมืองกบิลพัสดุ์ ซึ่งพระสิทธัตถะทอดพระเนตรเห็นในครั้งนี้ ก็เป็นไปดังที่มันเป็นอยู่แต่เดิม ปราศจากการตบแต่งเพื่อลวงแต่อย่างใด

ตามถนนเซ็งแซ่ไปด้วยศัพท์สำเนียงต่าง ๆ พ่อค้านั่งขัดสมาธิริมทาง ร้องขายเครื่องเทศและเสื้อผ้าอึงมี่ ผู้ซื้อก็ยืนต่อราคา เกี่ยงกัน ทะเลาะกันวุ่นวาย รถบดหินวิ่งมาและเสียงร้องตะโกนให้หลีกทาง คนหามแคร่เดินร้องเพลงมาอย่างสบายใจ มองไปอีกทางหนึ่ง ก็เห็นร้านชำขายของต่าง ๆ แมลงวันตอมอยู่วุ่น หญิงหนึ่งทูนไหน้ำเดินมาท่าทางทะมัดทะแมง มือหนึ่งอุ้มเด็กอ่อนตาดำ ๆ ช่างทอผ้าก็ชักเส้นด้าย กระตุกกระสวย ช่างทำเกราะเอาฆ้อนตีแผ่แผ่นเหล็กออกไปให้บาง บ้างก็เอาหอกดาบซุกเข้าไปในเตาไฟแดงฉาน ไอ ร้อนพุ่งมาปะทะ สุนัขวิ่งมาด้อม ๆ มอง ๆ หาอาหาร ทหารเดินผ่านไป เสียงดาบกระทบฝักดังกริ่ง ๆ พราหมณ์เดินหลีกเจ้าไพร่ศูทรไปอย่างถือตน หมองูนั่งเป่าปี่เสียงแหบโหย งูตัวใหญ่ตาลุก แผ่พังพานร่าน่าสะพรึงกลัว เจ้าสาวแต่งกายสีงาม นั่งคลุมหน้ามาในรถวิวาห์ หญิงหนึ่งถือเครื่องสักการะเข้าไปในเทวาลัย เพื่อขอบุตรจากเทพเจ้า พระโอรสทรงเพลินไปในการทอดพระเนตรสิ่งเหล่านี้ ด้วยไม่เคยเห็นมาแต่ก่อน

ทันใดนั้นเอง พระองค์ได้สดับเสียงครางข้างถนนว่า ช่วยด้วย ช่วยด้วย จะตายก่อนถึงเรือนอยู่แล้ว คนเจ็บเป็นกาฬโรคคนหนึ่งนอนจมฝุ่นอยู่ ร่างกายเต็มไปด้วยผื่นแดง เหงื่อเม็ดใหญ่เต็มหน้าผาก บิดตัวเครียด ๆ ชักไปมา ปากบูดเบี้ยว นัยน์ตาเหลือกถลน มองดูน่าเวทนา เขาพยายามลุกขึ้นยืน แต่ก็โงนเงนล้มคว่ำลงไปอีก ปากร้อง โอย โอย ด้วยความเจ็บปวด

พระบรมโอรสทรงผละจากนายสารถี วิ่งเข้าไปประคองไว้ทันที พระหัตถ์ลูบร่างกายคนเจ็บเบา ๆ ด้วยความเวทนา ทรุดองค์ลงนั่ง แล้วยกศีรษะคนเจ็บวางบนพระชงฆ์ ปลอบโยนแล้วตรัสถามด้วยปรานีว่า

ภราดร เจ้าเป็นอะไรไปหรือ

เมื่อไม่ได้คำตอบ ก็ตรัสถามมหาดเล็กว่า ฉันนะ คนผู้น่าสงสารนี้เป็นอะไร

นายฉันนะทูลสนองว่า พระยุพราชพระจ้าข้า คนนี้ เขาเจ็บเป็นกาฬโรค แต่ก่อนเขาก็แข็งแรงอยู่ เลือดบริสุทธิ์ อย่างคนทั้งหลาย แต่บัดนี้โรคร้ายกินเขาแล้ว หัวใจเขาเพลียไป เต้นช้าและไม่เป็นจังหวะ เส้นประสาทของเขาก็ตึงเครียด เจียนจะขาด ทอดพระเนตรดูเขาสิ พระเจ้าข้า เขาชักใหญ่ ตาแดงดังไฟ หายใจแรง ประเดี๋ยวเถิด ประเดี๋ยวกาฬโรคทำลายเขาหมด เขาต้องตายอย่างทุเรศ ทรงวางเขาเสียเถิด พระองค์ ไม่ดีดอก โรคอาจติดต่อถึงพระองค์ได้

พระยุพราชหนุ่มหาอาจทอดทิ้งเขาได้ไม่ ทรงลูบคลำเขาต่อไป แล้วรับสั่งว่า ฉันนะ คนอื่นก็เป็นอย่างนี้ได้เหมือนกันหรือ

พุทโธ่ ได้สิพระเจ้าข้า โรคร้ายมีหลายอย่าง กลาก เกลื้อน เหน็บชา อัมพาต สันนิบาต อหิวาต์ พยาธิ และ อื่น ๆ อีก สัตว์ทั้งหลายต้องเจ็บตามยถากรรมของตน

โรคมันมาสู่คนอย่างไร ฉันนะ มันไม่มีตัวไม่ใช่ หรือ

มันมาเหมือนงูพิษพระเจ้าข้า มาเงียบ ๆ มาเร็ว เหมือนอสุนีบาต บางคนมันก็ทำลาย บางคนมันก็เว้น

ถ้าอย่างนั้นมนุษย์ก็อยู่ด้วยความกลัว เวลาจะนอนใจเขาสั่นระริก หลับไม่สบายเลย เพราะว่าเขากลัวความเจ็บไข้ เจ็บแล้วก็พิการ และแก่อย่างนั้นหรือ ฉันนะ

พระเจ้าข้า ดังนั้น

เมื่อเจ็บนาน ๆ และเมื่อชราลงมาก ๆ แล้ว เขาเป็นอย่างไรในที่สุด

ตาย พระเจ้าข้า คนเราต้องตายทุกคน นั่นอย่างไร เล่าคนตาย ทอดพระเนตรสิพระเจ้าข้า

บุคคลหมู่หนึ่งเดินคร่ำครวญสะอื้นไห้มาสู่ริมแม่น้ำ คนหนึ่งถืออ่างดินใส่ถ่านสุกแดงแกว่งนำหน้ามา ถัดไปก็ญาติ โกนผมแสดงความทุกข์ ผ้าพันศีรษะไม่มี ปากเขาร้อง รามะ-โอ รามะจุ่งโปรด ถัดจากนั้นก็มีคนหามแคร่ไม้ ไผ่ ภายในมีผี ซากศพแข็งผอมแห้ง ขาเหยียดตึง สีข้างกลวง ซี่โครงขึ้นเป็นอัน ๆ ยิงฟันแหง กายนั้นชโลมด้วยขมิ้นและเหลือง เขานำไปยังจิตกาธานริมลำธาร แล้วก็จุดไฟขึ้นเผา หนังแห้งเกราะ ไหม้เร็ว กระดูกแตก ควันขึ้นโขมง ไฟกระหึ่มคราง แล้วค่อย ๆ มอดลง ร่างกายหายไปแล้ว เหลือแต่กระดูกชิ้นเล็กน้อยเป็นสีขาวอยู่ในถ่านสีแดง-อนิจจา

เจ้าชายหนุ่มตรัสว่า นี่หรือที่สุดของคนทั้งหลาย

พระเจ้าข้า นี่แหละคนเราซึ่งเดินไปมานี้ พอตายแล้ว ซากเขาก็ไร้ค่า เขาไม่มีความรู้สึก ไม่รู้จักเจ็บจักทุกข์ ไม่ รู้จักสนุกสบาย อัคคีเผาไหม้เขาก็ไม่รู้ เขาไม่ได้ยิน ไม่ได้เห็นต่อไป คนร้องไห้เขาก็ไม่รู้ สัตว์โลกทุกตน ไม่อยู่ยั่งยืนได้ เขาต้องเป็นดังนี้ เขาต้องตายด้วยอาการต่าง ๆ กัน คนผู้ใหญ่ ผู้น้อย แม้กระทั่งสัตว์ก็เหมือนกันหมด นี่แหละคือ สภาพของสัตว์โลก การหมุนเวียนของสัตว์โลกเป็นดังนี้ พระเจ้าข้า

พระสิทธัตถะได้สดับ ก็น้ำพระเนตรไหล สะอื้นไห้ด้วยความสงสารเหล่ามนุษย์ ทรงแหงนดูอากาศ และกลับทอดพระเนตรดูปฐพี แต่ทรงทำอยู่ดังนี้ก็หลายครั้ง พระทัยครุ่นคำนึงถึงแต่ความทุกข์ของโลก

โอ้ โลกนี้หนอเศร้านัก เพื่อนมนุษย์ของเราจักต้องพบโรคาพยาธิ ต้องแก่ ต้องตาย ความสุข ไม่อยู่ยืนนาน แม้ความรักก็ต้องจบสิ้นด้วยมัจจุภัยเป็นที่สุด และเมื่อตายแล้วก็เกิดใหม่ รับทุกข์ต่อไปไม่รู้จักจบสิ้น ที่เราหลงระเริงอยู่นี้ ก็เป็นความสุขปลอมทั้งสิ้น ความสุขของเราเองก็เช่นนั้น แต่ก่อนนี้เราไม่รู้เลย ไม่เคยเห็น ไม่เคยได้ยินสิ่งเหล่านี้ ชีวิตสุขของเราจะเปรียบก็ไม่ผิดกระแสน้ำ ไม่ไหลผ่านเฉพาะสวนบุปผชาติและบ้านเรือนเท่านั้น มันจะต้องผ่านโขดหินโคลนตม และก็ไปสุดลงที่ห้วงมหรรณพ ม่านที่เคยบังตาอยู่ก็จะเผยให้เห็นความทุกข์ เราเองก็ไม่ผิดอะไรกับเขาเหล่านั้น ที่อ้อนวอนให้พระเจ้าช่วยทุกข์ แต่ก็หาได้รับความช่วยไม่ บางทีเทพเจ้าจะทรงต้องการความช่วยเหลือด้วยกระมัง เพราะเมื่อคนร้องไห้นั้น ท้าวเธอไม่ทรงช่วยเหลือ หรือว่าท้าวเธอจะทรงมีอำนาจน้อย พระพรหมทำไมจึงสร้างโลกให้ลำบากดังนี้ จำเป็นเหลือเกินที่จะต้องมีผู้ช่วยเหลือ คนทุกข์ยากทั้งหลาย ถ้าฉันช่วยได้ ฉันจะไม่ให้ใครต้องร้อง ไห้เลย

ฉันนะ พาเรากลับบ้านเถิด เราได้เห็นหมดแล้ว เอ็นดูช่วยพาเรากลับบ้านด้วย

พระราชบิดาได้สดับความไม่สบายพระทัยของพระโอรส ก็เร่งสั่งให้นายยามกวดขันเรื่องคนเข้าออกกว่าแต่ก่อน จะลดหย่อนได้ก็เมื่อครบเจ็ดวันหลังจากทรงสุบินแล้ว
อฺธิฐานรอยพระบาทเจ้า ขอพื้นที่ทุกแห่งที่พระพุทธ.ประทีปแก้วได้ประทับลงแล้วจงมีแต่ความผาสุขสืบไป โดยฉับพลันทันที เทอญ

แก้ไขครั้งสุดท้ายโดย octavian : 13-10-11 เมื่อ 20:17

Share |
สมาชิก 1 คน ได้ "ร่วมมหาโมทนาบุญ" กับคุณ octavian ในข้อความนี้
rossukon (15-10-11)