เก่า 13-10-11, 20:02
octavian octavian is offline
วันที่สมัคร: Jun 2011
ข้อความ: 255
จำนวนครั้งที่ได้ร่วมมหาโมทนาบุญ: 3,160
ได้รับการมหาโมทนาบุญ 1,827 ครั้ง ใน 1,827 ข้อความ
พลังบุญ: 2093
octavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished roadoctavian is on a distinguished road

Book the Sixth.

Thou who wouldst see where dawned the light at last,
North-westwards from the "Thousand Gardens" go
By Gunga's valley till thy steps be set
On the green hills where those twin streamlets spring
Nilâjan and Mohâna; follow them,
Winding beneath broad-leaved mahúa-trees,
'Mid thickets of the sansár and the bir,
Till on the plain the shining sisters meet
In Phalgú's bed, flowing by rocky banks
To Gâya and the red Barabar hills.
Hard by that river spreads a thorny waste,
Uruwelaya named in ancient days,
With sandhills broken; on its verge a wood
Waves sea-green plumes and tassels 'thwart the sky,
With undergrowth wherethrough a still flood steals,
Dappled with lotus-blossoms, blue and white,
And peopled with quick fish and tortoises.
Near it the village of Senáni reared
Its roofs of grass, nestled amid the palms,
Peaceful with simple folk and pastoral toils.
There in the sylvan solitudes once more
Lord Buddha lived, musing the woes of men,
The ways of fate, the doctrines of the books,
The lessons of the creatures of the brake,
The secrets of the silence whence all come,
The secrets of the gloom whereto all go,
The life which lies between, like that arch flung
From cloud to cloud across the sky, which hath
Mists for its masonry and vapory piers,
Melting to void again which was so fair
With sapphire hues, garnet, and chrysoprase.
Moon after moon our Lord sate in the wood,
So meditating these that he forgot
Ofttimes the hour of food, rising from thoughts
Prolonged beyond the sunrise and the noon
To see his bowl unfilled, and eat perforce
Of wild fruit fallen from the boughs o'erhead,
Shaken to earth by chattering ape or plucked
By purple parokeet. Therefore his grace
Faded; his body, worn by stress of soul,
Lost day by day the marks, thirty and two,
Which testify the Buddha. Scarce that leaf,
Fluttering so dry and withered to his feet
From off the sâl-branch, bore less likeliness
Of spring's soft greenery than he of him
Who was the princely flower of all his land.
And once at such a time the o'erwrought Prince
Fell to the earth in deadly swoon, all spent,
Even as one slain, who hath no longer breath
Nor any stir of blood; so wan he was,
So motionless. But there came by that way
A shepherd-boy, who saw Siddârtha lie
With lids fast-closed, and lines of nameless pain
Fixed on his lips -- the fiery noonday sun
Beating upon his head -- who, plucking boughs
From wild rose-apple trees, knitted them thick
Into a bower to shade the sacred face.
Also he poured upon the Master's lips
Drops of warm milk, pressed from his she-goat's bag,
Lest, being of low caste, he do wrong to one
So high and holy seeming. But the books
Tell how the jambu-branches, planted thus,
Shot with quick life in wealth of leaf and flower
And glowing fruitage interlaced and close,
So that the bower grew like a tent of silk
Pitched for a king at hunting, decked with studs
Of silver-work and bosses of red gold.
And the boy worshipped, deeming him some God;
But our Lord gaining breath, arose and asked
Milk in the shepherd's lota. "Ah, my Lord,
I cannot give thee," quoth the lad; "thou seest
I am a Sudra, and my touch defiles!"
Then the World-honored spake: "Pity and need
Make all flesh kin. There is no caste in blood,
Which runneth of one hue, nor caste in tears,
Which trickle salt with all; neither comes man
To birth with tilka-mark stamped on the brow,
Nor sacred thread on neck. Who doth right deeds
Is twice-born, and who doeth ill deeds vile.
Give me to drink, my brother; when I come
Unto my quest it shall be good for thee."
Thereat the peasant's heart was glad, and gave.
And on another day there passed that road
A band of tinselled girls, the nautch-dancers
Of Indra's temple in the town, with those
Who made their music -- one that beat a drum
Set round with peacock-feathers, one that blew
The piping bánsuli, and one that twitched
A three-string sitar. Lightly tripped they down
From ledge to ledge and through the chequered paths
To some gay festival, the silver bells
Chiming soft peals about the small brown feet,
Armlets and wrist-rings tattling answer shrill;
While he that bore the sitar thrummed and twanged
His threads of brass, and she beside him sang --
"Fair goes the dancing when the sitar's tuned;
Tune us the sitar neither low nor high,
And we will dance away the hearts of men.
The string overstretched breaks, and the music flies
The string o'erslack is dumb, and music dies;
Tune us the sitar neither low nor high."
So sang the nautch-girl to the pipe and wires,
Fluttering like some vain, painted butterfly
From glade to glade along the forest path,
Nor dreamed her light words echoed on the ear
Of him, that holy man, who sate so rapt
Under the fig-tree by the path. But Buddh
Lifted his great brow as the wantons passed,
And spake: "The foolish ofttimes teach the wise
I strain too much this string of life, belike,
Meaning to make such music as shall save.
Mine eyes are dim now that they see the truth,
My strength is waned now that my need is most;
Would that I had such help as man must have,
For I shall die, whose life was all men's hope."
Now, by that river dwelt a landholder
Pious and rich, master of many herds,
A goodly chief, the friend of all the poor;
And from his house the village drew its name --
"Senáni." Pleasant and in peace he lived,
Having for wife Sujâta, loveliest
Of all the dark-eyed daughters of the plain;
Gentle and true, simple and kind was she,
Noble of mien, with gracious speech to all
And gladsome looks -- a pearl of womanhood --
Passing calm years of household happiness
Beside her lord in that still Indian home,
Save that no male child blessed their wedded love.
Wherefore with many prayers she had besought
Lukshmi; and many nights at full-moon gone
Round the great Lingam, nine times nine, with gifts
Of rice and jasmine wreaths and sandal oil,
Praying a boy; also Sujâta vowed --
If this should be -- an offering of food
Unto the Wood-God, plenteous, delicate,
Set in a bowl of gold under his tree,
Such as the lips of Devs may taste and take.
And this had been: for there was born to her
A beauteous boy, now three months old, who lay
Between Sujâta's breasts, while she did pace
With grateful foot-steps to the Wood-God's shrine,
One arm clasping her crimson sari close
To wrap the babe, that jewel of her joys,
The other lifted high in comely curve
To steady on her head the bowl and dish
Which held the dainty victuals for the God.
But Radha, sent before to sweep the ground
And tie the scarlet threads around the tree,
Came eager, crying, "Ah, dear Mistress! look!
There is the Wood-God sitting in his place,
Revealed, with folded hands upon his knees.
See how the light shines round about his brow!
How mild and great he seems, with heavenly eyes!
Good fortune is it thus to meet the gods."
So, -- thinking him divine, -- Sujâta drew
Tremblingly nigh, and kissed the earth and said,
With sweet face bent "Would that the Holy One
Inhabiting this grove, Giver of good,
Merciful unto me his handmaiden,
Vouchsafing now his presence, might accept
These our poor gifts of snowy curds, fresh-made,
With milk as white as new-carved ivory!"
Therewith into the golden bowl she poured
The curds and milk, and on the hands of Buddh
Dropped attar from a crystal flask -- distilled
Out of the hearts of roses: and he ate,
Speaking no word, while the glad mother stood
In reverence apart. But of that meal
So wondrous was the virtue that our Lord
Felt strength and life return as though the nights
Of watching and the days of fast had passed
In dream, as though the spirit with the flesh
Shared that fine meat and plumed its wings anew,
Like some delighted bird at sudden streams
Weary with flight o'er endless wastes of sand,
Which laves the desert dust from neck and crest.
And more Sujâta worshipped, seeing our Lord
Grow fairer and his countenance more bright:
"Art thou indeed the God?" she lowly asked,
And hath my gift found favor?
But Buddh said,
"What is it thou dost bring me?"
"Holy one!"
Answered Sujâta, "from our droves I took
Milk of a hundred mothers, newly-calved,
And with that milk I fed fifty white cows,
And with their milk twenty-and-five, and then
With theirs twelve more, and yet again with theirs
The six noblest and best of all our herds.
That yield I boiled with sandal and fine spice
In silver lotas, adding rice, well grown
From chosen seed, set in new-broken ground,
So picked that every grain was like a pearl.
This did I of true heart, because I vowed
Under thy tree, if I should bear a boy
I would make offering for my joy, and now
I have my son and all my life is bliss!"
Softly our Lord drew down the crimson fold,
And, laying on the little head those hands
Which help the worlds, he said, "Long be thy bliss
And lightly fall on him the load of life!
For thou hast holpen me who am no God,
But one, thy Brother; heretofore a Prince
And now a wanderer, seeking night and day
These six hard years that light which somewhere shines
To lighten all men's darkness, if they knew!
And I shall find the light; yea, now it dawned
Glorious and helpful, when my weak flesh failed
Which this pure food, fair Sister, hath restored,
Drawn manifold through lives to quicken life
As life itself passes by many births
To happier heights and purging off of sins.
Yet dost thou truly find it sweet enough
Only to live? Can life and love suffice?"
Answered Sujâta, "Worshipful! my heart
Is little, and a little rain will fill
The lily's cup which hardly moists the field.
It is enough for me to feel life's sun
Shine in my Lord's grace and my baby's smile,
Making the loving summer of our home.
Pleasant my days pass filled with household cares
From sunrise when I wake to praise the gods,
And give forth grain, and trim the tulsi-plant,
And set my handmaids to their tasks, till noon,
When my Lord lays his head upon my lap
Lulled by soft songs and wavings of the fan;
And so to supper-time at quiet eve,
When by his side I stand and serve the cakes.
Then the stars light their silver lamps for sleep,
After the temple and the talk with friends.
How should I not be happy, blest so much,
And bearing him this boy whose tiny hand
Shall lead his soul to Swerga, if it need?
For holy books teach when a man shall plant
Trees for the travellers' shade, and dig a well
For the folks' comfort, and beget a son,
It shall be good for such after their death;
And what the books say that I humbly take,
Being not wiser than those great of old
Who spake with gods, and knew the hymns and charms,
And all the ways of virtue and of peace.
Also I think that good must come of good
And ill of evil -- surely -- unto all --
In every place and time -- seeing sweet fruit
Groweth from wholesome roots, and bitter things
From poison-stocks; yea, seeing too, how spite
Breeds hate, and kindness friends, and patience peace
Even while we live; and when 'tis willed we die
Shall there not be as good a 'Then' as 'Now'?
Haply much better! since one grain of rice
Shoots a green feather gemmed with fifty pearls,
And all the starry champak's white and gold
Lurks in those little, naked, grey spring-buds.
Ah, Sir! I know there might be woes to bear
Would lay fond Patience with her face in dust;
If this my babe pass first I think my heart
Would break -- almost I hope my heart would break!
That I might clasp him dead and wait my Lord --
In whatsoever world holds faithful wives --
Duteous, attending till his hour should come.
But if Death called Senáni, I should mount
The pile and lay that dear head in my lap,
My daily way, rejoicing when the torch
Lit the quick flame and rolled the choking smoke.
For it is written if an Indian wife
Die so, her love shall give her husband's soul
For every hair upon her head a crore
Of years in Swerga. Therefore fear I not.
And therefore, Holy Sir! my life is glad,
Nowise forgetting yet those other lives
Painful and poor, wicked and miserable,
Whereon the gods grant pity! but for me,
What good I see humbly I seek to do,
And live obedient to the law, in trust
That what will come, and must come, shall come well."
Then spake our Lord, "Thou teachest them who teach,
Wiser than wisdom in thy simple lore.
Be thou content to know not, knowing thus
Thy way of right and duty: grow, thou flower!
With thy sweet kind in peaceful shade -- the light
Of Truth's high noon is not for tender leaves
Which must spread broad in other suns and lift
In later lives a crowned head to the sky.
Thou who hast worshipped me, I worship thee
Excellent heart! learnéd unknowingly.
As the dove is which flieth home by love.
In thee is seen why there is hope for man
And where we hold the wheel of life at will.
Peace go with thee, and comfort all thy days
As thou accomplishest, may I achieve!
He whom thou thoughtest God bids thee wish this."
"May'st thou achieve," she said, with earnest eyes
Bent on her babe, who reached its tender hands
To Buddh -- knowing, belike, as children know,
More than we deem, and reverencing our Lord;
But he arose -- made strong with that pure meat --
And bent his footsteps where a great Tree grew,
The Bôdhi-tree (thenceforward in all years
Never to fade, and ever to be kept
In homage of the world), beneath whose leaves
It was ordained that Truth should come to Buddh:
Which now the Master knew; wherefore he went
With measured pace, steadfast, majestical,
Unto the Tree of Wisdom. Oh, ye Worlds!
Rejoice! our Lord wended unto the Tree!
Whom -- as he passed into its ample shade,
Cloistered with columned dropping stems, and roofed
With vaults of glistening green -- the conscious earth
Worshipped with waving grass and sudden flush
Of flowers about his feet. The forest-boughs
Bent down to shade him; from the river sighed
Cool wafts of wind laden with lotus-scents
Breathed by the water-gods. Large wondering eyes
Of woodland creatures -- panther, boar, and deer --
At peace that eve, gazed on his face benign
From cave and thicket. From its cold cleft wound
The mottled deadly snake, dancing its hood
In honor of our Lord; bright butterflies
Fluttered their vans, azure and green and gold,
To be his fan-bearers; the fierce kite dropped
Its prey and screamed; the striped palm-squirrel raced
From stem to stem to see; the weaver-bird
Chirped from her swinging nest; the lizard ran;
The koïl sang her hymn; the doves flocked round;
Even the creeping things were 'ware and glad.
Voices of earth and air joined in one song,
Which unto ears that hear said, "Lord and Friend
Lover and Saviour! Thou who hast subdued
Angers and prides, desires and fears and doubts,
Thou that for each and all hast given thyself,
Pass to the Tree! The sad world blesseth thee
Who art the Buddh that shall assuage her woes.
Pass, Hailed and Honored! strive thy last for us,
King and high Conqueror! thine hour is come;
This is the Night the ages waited for!"
Then fell the night even as our Master sate
Under that Tree. But he who is the Prince
Of Darkness, Mara -- knowing this was Buddh
Who should deliver men, and now the hour
When he should find the Truth and save the worlds --
Gave unto all his evil powers command.
Wherefore there trooped from every deepest pit
The fiends who war with Wisdom and the Light,
Arati, Trishna, Raga, and their crew
Of passions, horrors, ignorances, lusts,
The brood of gloom and dread; all hating Buddh,
Seeking to shake his mind; nor knoweth one,
Not even the wisest, how those fiends of Hell
Battled that night to keep the Truth from Buddh:
Sometimes with terrors of the tempest, blasts
Of demon-armies clouding all the wind,
With thunder, and with blinding lightning flung
In jagged javelins of purple wrath
From splitting skies; sometimes with wiles and words
Fair-sounding, 'mid hushed leaves and softened airs
From shapes of witching beauty; wanton songs,
Whispers of love; sometimes with royal allures
Of proffered rule; sometimes with mocking doubts.
Making truth vain. But whether these befell
Without and visible, or whether Buddh
Strove with fell spirits in his inmost heart,
Judge ye: -- I write what ancient books have writ.
The ten chief Sins came -- Mara's mighty ones,
Angels of evil -- Attavâda first,
The Sin of Self, who in the Universe
As in a mirror sees her fond face shown,
And crying "I" would have the world say "I,"
And all things perish so if she endure.
"If thou be'st Buddh," she said, "let others grope
Lightless; it is enough that thou art Thou
Changelessly; rise and take the bliss of gods
Who change not, heed not, strive not." But Buddh spake
"The right in thee is base, the wrong a curse;
Cheat such as love themselves." Then came wan Doubt
He that denies -- the mocking Sin -- and this
Hissed in the Master's ear, "All things are shows,
And vain the knowledge of their vanity;
Thou dost but chase the shadow of thyself;
Rise and go hence, there is no better way
Than patient scorn, nor any help for man,
Nor any staying of his whirling wheel."
But quoth our Lord, "Thou hast no part with me,
False Visikitcha, subtlest of man's foes."
And third came she who gives dark creeds their power,
Sîlabbat-paramâsa, sorceress,
Draped fair in many lands as lowly Faith,
But ever juggling souls with rites and prayers;
The keeper of those keys which lock up Hells
And open Heavens. "Wilt thou dare," she said,
Put by our sacred books, dethrone our gods,
Unpeople all the temples, shaking down
That law which feeds the priests and props the realms?
But Buddha answered, "What thou bidd'st me keep
Is form which passes, but the free Truth stands;
Get thee unto thy darkness." Next there drew
Gallantly nigh a braver Tempter, he,
Kama, the King of passions, who hath sway
Over the gods themselves, Lord of all loves,
Ruler of Pleasure's realm. Laughing he came
Unto the Tree, bearing his bow of gold
Wreathed with red blooms, and arrows of desire
Pointed with five-tongued delicate flame which stings
The heart it smites sharper than poisoned barb:
And round him came into that lonely place
Bands of bright shapes with heavenly eyes and lips
Singing in lovely words the praise of Love
To music of invisible sweet chords,
So witching, that it seemed the night stood still
To hear them, and the listening stars and moon
Paused in their orbits while these hymned to Buddh
Of lost delights, and how a mortal man
Findeth nought dearer in the three wide worlds
Than are the yielded loving fragrant breasts
Of Beauty and the rosy breast-blossoms,
Love's rubies; nay, and toucheth nought more high
Than is that dulcet harmony of form
Seen in the fines and charms of loveliness
Unspeakable, yet speaking, soul to soul,
Owned by the bounding blood, worshipped by will
Which leaps to seize it, knowing this is best,
This the true heaven where mortals are like gods,
Makers and Masters, this the gift of gifts
Ever renewed and worth a thousand woes.
For who hath grieved when soft arms shut him safe,
And all life melted to a happy sigh,
And all the world was given in one warm kiss?
So sang they with soft float of beckoning hands,
Eyes lighted with love-flames, alluring smiles;
In dainty dance their supple sides and limbs
Revealing and concealing like burst buds
Which tell their color, but hide yet their hearts.
Never so matchless grace delighted eye
As troop by troop these midnight-dancers swept
Nearer the Tree, each daintier than the last,
Murmuring "O great Siddârtha! I am thine,
Taste of my mouth and see if youth is sweet!"
Also, when nothing moved our Master's mind,
Lo! Kama waved his magic bow, and lo!
The band of dancers opened, and a shape
Fairest and stateliest of the throng came forth
Wearing the guise of sweet Yasôdhara.
Tender the passion of those dark eyes seemed
Brimming with tears; yearning those outspread arms
Opened towards him; musical that moan
Wherewith the beauteous shadow named his name,
Sighing "My Prince! I die for lack of thee
What heaven hast thou found like that we knew
By bright Rohini in the Pleasure-house,
Where all these weary years I weep for thee?
Return, Siddârtha! ah! return. But touch
My lips again, but let me to thy breast
Once, and these fruitless dreams will end! Ah, look!
Am I not she thou lovedst?" But Buddh said,
"For that sweet sake of her thou playest thus
Fair and false Shadow! is thy playing vain;
I curse thee not who wear'st a form so dear,
Yet as thou art so are all earthly shows.
Melt to thy void again!" Thereat a cry
Thrilled through the grove, and all that comely rout
Faded with flickering wafts of flame, and trail
Of vaporous robes.
Next under darkening skies
And noise of rising storm came fiercer Sins,
The rearmost of the Ten; Patigha -- Hate --
With serpents coiled about her waist, which suck
Poisonous milk from both her hanging dugs,
And with her curses mix their angry hiss.
Little wrought she upon that Holy One
Who with his calm eyes dumbed her bitter lips
And made her black snakes writhe to hide their fangs.
Then followed Ruparaga -- Lust of days --
That sensual Sin which out of greed for life
Forgets to live; and next him Lust of Fame,
Nobler Aruparaga, she whose spell
Beguiles the wise, mother of daring deeds,
Battles and toils. And haughty Mano came,
The Fiend of Pride; and smooth Self-Righteousness,
Uddhachcha; and -- with many a hideous band
Of vile and formless things, which crept and flapped
Toad-like and bat-like -- Ignorance, the Dam
Of Fear and Wrong, Avidya, hideous hag,
Whose footsteps left the midnight darker, while
The rooted mountains shook, the wild winds howled,
The broken clouds shed from their caverns streams
Of levin-lighted rain; stars shot from heaven,
The solid earth shuddered as if one laid
Flame to her gaping wounds; the torn black air
Was full of whistling wings, of screams and yells,
Of evil faces peering, of vast fronts
Terrible and majestic, Lords of Hell
Who from a thousand Limbos led their troops
To tempt the Master.
But Buddh heeded not,
Sitting serene, with perfect virtue walled
As is a stronghold by its gates and ramps;
Also the Sacred Tree -- the Bôdhi-tree --
Amid that tumult stirred not, but each leaf
Glistened as still as when on moonlit eves
No zephyr spills the glittering gems of dew;
For all this clamor raged outside the shade
Spread by those cloistered stems:
In the third watch,
The earth being still, the hellish legions fled,
A soft air breathing from the sinking moon,
Our Lord attained Sammâ-sambuddh; he saw
By light which shines beyond our mortal ken
The line of all his lives in all the worlds,
Far back and farther back and farthest yet,
Five hundred lives and fifty. Even as one,
At rest upon a mountain-summit, marks
His path wind up by precipice and crag,
Past thick-set woods shrunk to a patch; through bogs,
Glittering false-green; down hollows where he toiled
Breathless; on dizzy ridges where his feet
Had well-nigh slipped; beyond the sunny lawns,
The cataract and the cavern and the pool,
Backward to those dim flats wherefrom he sprang
To reach the blue; thus Buddha did behold
Life's upward steps long-linked, from levels low
Where breath is base, to higher slopes and higher
Whereon the ten great Virtues wait to lead
The climber skyward. Also, Buddha saw
How new life reaps what the old life did sow:
How where its march breaks off its march begins;
Holding the gain and answering for the loss;
And how in each life good begets more good,
Evil fresh evil; Death but casting up
Debit or credit, whereupon th' account
In merits or demerits stamps itself
By sure arithmic -- where no tittle drops --
Certain and just, on some new-springing life
Wherein are packed and scored past thoughts and deeds,
Strivings and triumphs, memories and marks
Of lives foregone:
And in the middle watch
Our Lord attained Abhidjna -- insight vast
Ranging beyond this sphere to spheres unnamed,
System on system, countless worlds and suns
Moving in splendid measures, band by band
Linked in division, one yet separate,
The silver islands of a sapphire sea
Shoreless unfathomed, undiminished, stirred
With waves which roll in restless tides of change.
He saw those Lords of Light who hold their worlds
By bonds invisible, how they themselves
Circle obedient round mightier orbs
Which serve profounder splendors, star to star
Flashing the ceaseless radiance of life
From centres ever shifting unto cirques
Knowing no uttermost. These he beheld
With unsealed vision, and of all those worlds,
Cycle on epicycle, all their tale
Of Kalpas, Mahakalpas -- terms of time
Which no man grasps, yea, though he knew to count
The drops in Gunga from her springs to the sea,
Measureless unto speech -- whereby these wax
And wane; whereby each of this heavenly host
Fulfils its shining life and darkling dies.
Sakwal by Sakwal, depths and heights he passed
Transported through the blue infinitudes,
Marking -- behind all modes, above all spheres,
Beyond the burning impulse of each orb --
That fixed decree at silent work which wills
Evolve the dark to light, the dead to life,
To fulness void, to form the yet unformed,
Good unto better, better unto best,
By wordless edict; having none to bid,
None to forbid; for this is past all gods
Immutable, unspeakable, supreme,
A Power which builds, unbuilds, and builds again,
Ruling all things accordant to the rule
Of virtue, which is beauty, truth, and use.
So that all things do well which serve the Power,
And ill which hinder; nay, the worm does well
Obedient to its kind; the hawk does well
Which carries bleeding quarries to its young;
The dewdrop and the star shine sisterly,
Globing together in the common work;
And man who lives to die, dies to live well
So if he guide his ways by blamelessness
And earnest will to hinder not but help
All things both great and small which suffer life.
These did our Lord see in the middle watch.
But when the fourth watch came the secret came
Of Sorrow, which with evil mars the law,
As damp and dross hold back the goldsmith's fire.
Then was the Dukha-satya opened him
First of the "Noble Truths;" how Sorrow is
Shadow to life, moving where life doth move;
Not to be laid aside until one lays
Living aside, with all its changing states,
Birth, growth, decay, love, hatred, pleasure, pain
Being and doing. How that none strips off
These sad delights and pleasant griefs who lacks
Knowledge to know them snares; but he who knows
Avidya -- Delusion -- sets those snares,
Loves life no longer but ensues escape.
The eyes of such a one are wide, he sees
Delusion breeds Sankhâra, Tendency
Perverse: Tendency Energy -- Vidnnân --
Whereby comes Namarûpa, local form
And name and bodiment, bringing the man
With senses naked to the sensible,
A helpless mirror of all shows which pass
Across his heart; and so Vedanâ grows --
'Sense-life' -- false in its gladness, fell in sadness,
But sad or glad, the Mother of Desire,
Trishna, that thirst which makes the living drink
Deeper and deeper of the false salt waves
Whereon they float, pleasures, ambitions, wealth,
Praise, fame, or domination, conquest, love;
Rich meats and robes, and fair abodes, and pride
Of ancient lines, and lust of days, and strife
To live, and sins that flow from strife, some sweet,
Some bitter. Thus Life's thirst quenches itself
With draughts which double thirst, but who is wise
Tears from his soul this Trishna, feeds his sense
No longer on false shows, files his firm mind
To seek not, strive not, wrong not; bearing meek
All ills which flow from foregone wrongfulness,
And so constraining passions that they die
Famished; till all the sum of ended life --
The Karma -- all that total of a soul
Which is the things it did, the thoughts it had,
The 'Self' it wove -- with woof of viewless time,
Crossed on the warp invisible of acts --
The outcome of him on the Universe,
Grows pure and sinless; either never more
Needing to find a body and a place,
Or so informing what fresh frame it takes
In new existence that the new toils prove
Lighter and lighter not to be at all,
Thus "finishing the Path;" free from Earth's cheats;
Broken from ties -- from Upâdânas -- saved
From whirling on the wheel; aroused and sane
As is a man wakened from hateful dreams.
Until -- greater than Kings, than Gods more glad! --
The aching craze to live ends, and life glides --
Lifeless -- to nameless quiet, nameless joy,
Blessed NIRVANA -- sinless, stirless rest --
That change which never changes!
Lo! the Dawn
Sprang with Buddh's Victory! lo! in the East
Flamed the first fires of beauteous day, poured forth
Through fleeting folds of Night's black drapery.
High in the widening blue the herald-star
Faded to paler silver as there shot
Brighter and brightest bars of rosy gleam
Across the grey. Far off the shadowy hills
Saw the great Sun, before the world was 'ware,
And donned their crowns of crimson; flower by flower
Felt the warm breath of Mom and 'gan unfold
Their tender lids. Over the spangled grass
Swept the swift footsteps of the lovely Light,
Turning the tears of Night to joyous gems,
Decking the earth with radiance 'broidering.
The sinking storm-clouds with a golden fringe,
Gilding the feathers of the palms, which waved
Glad salutation; darting beams of gold
Into the glades; touching with magic wand
The stream to rippled ruby; in the brake
Finding the mild eyes of the antelopes
And saying "it is day;" in nested sleep
Touching the small heads under many a wing
And whispering, "Children, praise the light of day!"
Whereat there piped anthems of all the birds,
The Köil's fluted song, the Bulbul's hymn,
The "morning, morning" of the painted thrush,
The twitter of the sunbirds starting forth
To find the honey ere the bees be out
The grey crow's caw, the parrot's scream, the strokes
Of the green hammersmith, the myna's chirp,
The never finished love-talk of the doves:
Yea! and so holy was the influence
Of that high Dawn which came with victory
That, far and near, in homes of men there spread
An unknown peace. The slayer hid his knife;
The robber laid his plunder back; the shroff
Counted full tale of coins; all evil hearts
Grew gentle, kind hearts gentler, as the balm
Of that divinest Daybreak lightened Earth.
Kings at fierce war called truce; the sick men leaped
Laughing from beds of pain; the dying smiled
As though they knew that happy Morn was sprung
From fountains farther than the utmost East;
And o'er the heart of sad Yasôdhara,
Sitting forlorn at Prince Siddârtha's bed,
Came sudden bliss, as if love should not fail
Nor such vast sorrow miss to end in joy.
So glad the World was -- though it wist not why
That over desolate wastes went swooning songs
Of mirth, the voice of bodiless Prets and Bhuts
Foreseeing Buddh; and Devas in the air
Cried "It is finished, finished!" and the priests
Stood with the wondering people in the streets
Watching those golden splendors flood the sky
And saying "There hath happed some mighty thing."
Also in Ran and Jungle grew that day
Friendship amongst the creatures; spotted deer
Browsed fearless where the tigress fed her cubs,
And cheetahs lapped the pool beside the bucks;
Under the eagle's rock the brown hares scoured
While his fierce beak but preened an idle wing;
The snake sunned all his jewels in the beam
With deadly fangs in sheath; the shrike let pass
The nestling-finch; the emerald halcyons
Sate dreaming while the fishes played beneath,
Nor hawked the merops, though the butterflies --
Crimson and blue and amber -- flitted thick
Around his perch; the Spirit of our Lord
Lay potent upon man and bird and beast,
Even while he mused under that Bôdhi-tree,
Glorified with the Conquest gained for all
And lightened by a Light greater than Day's.
Then he arose -- radiant, rejoicing, strong --
Beneath the Tree, and lifting high his voice
Spake this, in hearing of all Times and Worlds: --
Sandhdwissang anibhisang
Punagehang nakáhasi;
Gahakútangwisang khitang;
Wisangkháragatang chittang;

บทที่ ๖


ท่านผู้เจริญทั้งหลาย หากท่านประสงค์จะไปถวายสักการบูชา สถานที่ซึ่งพระพุทธองค์ทรงสำเร็จพระโพธิญาณแล้ว จุ่งบ่ายหน้าไปทางทิศพายัพเถิด เลียบลุ่มแม่น้ำคงคาจนถึงภูเขาซึ่งเป็นต้นของธารน้ำนิลาชันและโมหะมา แล้วเดินต่อไป ตามความคดเคี้ยวแห่งธารน้ำ เดินไปตามใต้ร่มไม้ใบหนาจน กระทั่งถึงที่ราบในแคว้นคยา แล้วต่อไปถึงที่รกชัฏอันมีนามว่า อุรุเวลา ณ ที่นั้นมีภูเขาทราย มีป่าไม้ มะพร้าว ตาล ล้อมรอบ ทางเชิงเขามีน้ำใสสะอาด เหล่ามัจฉาเต่าปูอาศัยอยู่เป็นที่สำราญ ชาวคามนิคมปลูกบ้านของตนอยู่อย่างสงบ ภราดร เอ๋ย เมื่อไปถึงที่นั้นแล้ว ขอท่านดำเนินเข้าไปจนกระทั่งถึง ร่มไม้โพธิ เมื่อไปถึงที่นั้นแล้ว จุ่งก้มเกล้าทำความเคารพเถิด เพราะว่า ณ ที่นั้นแล พระบรมศาสดา ผู้เป็นที่สักการะของเราได้สำเร็จพระโพธิญาณ ซึ่งพระองค์ก็แสวงหามาได้ยากยิ่ง และโดยปราศจากครูสั่งสอน

เมื่อพระสิทธัตถะนักบวชทรงเห็นว่า การทรมานตนอย่างโยคีทั้งหลายนั้นเป็นการไร้แก่นสาร และไม่เป็นทางไปสู่มรรคผลอันใดแล้ว พระองค์ก็เสด็จละจากนิวาสสถาน ณ รัตนคีรี มาบำเพ็ญภาวนาอยู่ในป่าอันเงียบสงัด ในแว่นแคว้นคยานี้ เฝ้าแต่ทรงพิจารณาดูทุกข์ของตน ดูทางแห่งทุกข์ ดูเหตุผล ดูที่มา และที่ไปของปวงสัตว์ ดูความลึกลับแห่งชีวิตทั้งหลาย พระองค์ทรงนึกอยู่แต่ดังนี้เป็นเวลาหลายเดือน เฝ้าแต่เพียรบำเพ็ญตบะจนกระทั่งลืมเสวย ลืมบรรทม มิทรงหิวเลย จนกระทั่งหลายวันล่วงไป ครั้นรู้สึกองค์เห็นบาตรว่าง มีแต่ผลไม้อันนกนำมาทิ้งไว้ ก็หยิบขึ้นเสวย แต่พอประทังความหิว ดังนี้ มิช้าพระฉวีอันเคยผุดผ่องก็ซูบซีดลง สิ้นสง่า พระกายาทุพพลไปด้วยการใช้ความคิดเกินกำลัง พระมังสาซูบหายไป เห็นแต่พระอัฐิขึ้นโก้งเก้งน่าเวทนา ครั้นยกพระหัตถ์ลูบองค์ พระโลมาก็ร่วงหล่นติดพระหัตถ์มา ด้วยเหตุว่าหาน้ำเลี้ยงมิได้ จึงร่วงหล่นไปประดุจใบไม้แห้งต้องร่วงจากต้นฉะนี้

เมื่อเป็นดังนี้นานเข้า วันหนึ่งพระองค์ก็หมดกำลัง เซถลาล้มฟาดลงยังพื้นดินดูประดุจคนตาย ด้วยพระอัสสาสะและปัสสาสะหยุดหาย หามีไม่ แต่บรรทมนิ่งอยู่ดังนั้น จนกระทั่ง เด็กเลี้ยงแกะคนหนึ่งมาพบเข้า มีความเวทนายิ่ง ด้วยพระกายานั้นซูบซีดน่าสงสาร มิหนำซ้ำตะวันยังส่องแสงแผดกล้ามาต้ององค์ เด็กน้อยจึงไปหักกิ่งไม้มาปักเพื่อให้ร่มเป็นแก่พระพักตร์ จะรินนมลงโอษฐ์แล้ว แต่หากล้าไม่ ด้วยตนเองมีศักดิ์ต่ำต้อย ได้ชื่อว่าเป็นทาสเขา จึงลังเลอยู่ เพราะการกระทำดังนี้เป็นโทษแก่ตนเอง ในตอนนี้พระพุทธประวัติเล่าว่า กิ่งก้านชมพู่ซึ่งเด็ดเก็บมาปักบังพักตร์นั้นก็แตกช่อใบออกสล้าง เป็นเสมือนฉัตรแก้วอันล้ำเลิศออกกั้นองค์ เด็กผู้เลี้ยงแกะเห็นดังนั้นก็นึกว่าเทพยดา จึงยกหัตถ์ขึ้นประสานเป็นการเคารพ พอดีพระสิทธัตถะลืมพระเนตรขึ้น และตรัสขอน้ำนม

เด็กนั้นทูลตอบว่า ข้าถวายมิได้ดอก เทวะผู้เป็นใหญ่ พระองค์ไม่ทรงเห็นหรือว่าข้าเป็นไพร่ จะทำให้พระองค์สกปรกไป พระเจ้าข้า

พระบรมครูตรัสตอบว่า เด็กเอ๋ย เราทุกคนมีโลหิตสีแดงเหมือนกัน ไม่มีเจ้า ไม่มีไพร่ ความเมตตากรุณาทำให้ เราเป็นญาติกันหมด ไม่มีใครดอกที่เกิดมามีอุณาโลมอยู่ที่หน้าผาก คนจะต่างกันก็แต่การกระทำเท่านั้น ใครทำดีไว้เขาก็ได้ดี ใครทำชั่วก็ได้ชั่ว


และก็ในวันนั้นเอง เหล่าอัปสรเยื้องกรายลงมาจากอินทรสถาน จับระบำรำร่ายด้วยความหรรษา นางหนึ่งตีเภรีมีขนยูงปักรอบ นางหนึ่งเป่าปี่ แลอีกนางหนึ่งดีดพิณสามสาย ค่อยกรายมาตามละเมาะไม้ เสียงกระพรวนเงินที่ข้อบาทดังกรุ๋งกริ๋ง รับกับเสียงกำไลกรแสนเสนาะกรรณ กษณะนั้นนางผู้ถือพิณก็ขับร้องขึ้นว่า

ดีดพิณจับระบำงาม จงทำสายให้พอดี

ไม่สูงต่ำพวกเรานี้ จะเต้นรำสำราญใจ

ตึงนักสายพิณขาด เพลงพินาศหมดเสียงใส

หย่อนนักเสียงหมดไป จงทำสายให้พอดี

แล้วนางก็เต้นรำต่อไป ประดุจผีเสื้อตัวงามอันมีความหยิ่งลำพองในสีอันสวยของปีกตน มิได้นึกฝันว่า เพลงที่นางขับนั้นจะไปถึงพระกรรณพระมหาบุรุษ ผู้นั่งรำพึงอยู่ใต้ไม้ริมทาง พอนางผ่านไป พระองค์ก็ทรงเห็นแสงสว่างแห่งปัญญาทันที พระตรัสว่า อ้า คนโง่นี้ก็สอนคนฉลาดได้บ่อยครั้ง ถ้านางนี้ไม่มาขับพิณ เราก็คงจะขึงเส้นชีวิตจนตึงเกินไปอยู่ดังนี้ มันคงจะขาดลงสักวันหนึ่ง เราควรจะหย่อนลงบ้าง เพราะว่า เรายังต้องการชีวิตไว้สำหรับช่วยทุกข์คนอีกมากมายนัก

ริมธารน้ำในแคว้นคยานั้น มีเศรษฐีหนึ่งนาม เสนานี เป็นคนใจบุญและมีบริวารมากมาย ได้ภรรยาผู้งามพร้อมทั้งกายใจ ชื่อว่าสุชาดา อยู่กันมาหลายปีแล้วก็ไม่เกิดบุตร นางจึงไปบวงสรวงวิงวอนรุกขเทวดาขอบุตร ในที่สุดนางก็ได้บุตรน้อยสมปรารถนา สุชาดามีความกตัญญูต่อรุกขเทพ จึงสั่งให้ทำมธุปายาสด้วยน้ำนมโคอย่างดีต้มกับข้าวซึ่งปลูกจากดินที่ไถใหม่ ๆ ปนไปกับจันทน์ กลัมพัก และเครื่องเทศ ปรุงรสอร่อยล้ำเพื่อสังเวยเทพยดา แล้วนางก็ให้ทาสไปกวาดพื้นต้นมะเดื่อให้รื่นรมย์ ไม่นานนักทาสาก็วิ่งกระหืดกระหอบมาบอกว่า

ถ้าแต่ท่านผู้เป็นนาย รุกขเทวดามาแสดงองค์แล้ว รัศมีท่านเรืองกระจ่างรอบพระองค์ รอบพระนลาฏอันงามเหมือนวงเดือน พระเนตรงามน่าพิศวงยิ่งนัก ท่านโชคดีแล้ววันนี้

สุชาดาได้ยินก็รีบอุ้มลูกน้อยไปด้วยความดีใจจนตัวสั่น นางก้มลงจุมพิตธรณีแสดงความเคารพแล้วทูลเชิญให้รับมธุปายาส นางรินน้ำเกสรกุหลาบอันหอมหวานลงในพระหัตถ์ ถวายมธุปายาส กราบแล้วถอยไปยืนนิ่งเคารพอยู่

พระสิทธัตถะเสวยข้าวนั้นแล้ว ก็ตรัสบอกแก่นางว่า พระองค์หาใช่เทพเจ้าไม่ หากเป็นเพียงคนธรรมดาคนหนึ่ง

แต่ก่อนนี้เป็นกษัตริย์ บัดนี้เราสละสิ่งนั้นเสียแล้ว มาเป็นชายพเนจร เพื่อแสวงหาดวงประทีปอันส่องใจคนให้หายมืดมัว นับแต่เวลาออกจากความเป็นกษัตริย์มาก็หกปีเข้านี่แล้ว เราใช้เวลาค้นหาดวงประทีปนั้นทุกวัน ทุกวัน อดอยากตรากตรำจนร่างกายไม่มีแรง เราได้มธุปายาสนี้มา ชุ่มชื่นใจนัก ขอขอบคุณภคินี และขอให้สุขของท่านยั่งยืนเถิด ภาระซึ่งลูกท่านจะนำมาให้จงบางเบาลง

แล้วพระก็ตรัสถามนางถึงเรื่องความสุขของชีวิต นางทูลตอบว่านางเป็นสุข เพราะนางพอใจในชีวิตแล้ว และนางก็มิได้สร้างบาปไว้แก่ผู้ใด

ดีแล้วภคินี เธอเป็นผู้มีสัมมาจริยะ และใจสูง เราขอเคารพ ขอให้ท่านไปสวัสดีเถิด

นางสุชาดาทูลว่า สิ่งใดที่พระองค์ต้องประสงค์ ขอให้ทรงสำเร็จเถิด แล้วนางก็ทูลลาไป

เมื่อเสร็จเสวยข้าวมธุปายาส อันนางสุชาดาผู้มีใจงาม นำมาถวายแล้ว พระสิทธัตถะก็เสด็จจากต้นมะเดื่อไปประทับยังโพธิฉายาอันรื่นรมย์ พระหฤทัยผ่องแผ้ว มองเห็นความเป็นมาเป็นไปของมนุษย์ได้โดยตลอดปลอดโปร่ง ปราศจากความขุ่นมัว

ด้วยเดชะพระบารมีคุณอันพระองค์ตั้งพระทัยจะสั่งสมไว้ให้มนุษย์ ต้นโพธิโอนอ่อนน้าวกิ่งลงบังแสงตะวันมิให้ส่องมาต้องพระองค์ เหล่าสัตว์ร้ายในบริเวณใกล้เคียงนั้นพากันสงบนิ่ง เลิกการปองร้ายซึ่งกันและกัน และซึ่งสัตว์อ่อนแออื่น ๆ นกคาบเหยื่อบินมา พอผ่านต้นโพธินั้นก็ปล่อยเหยื่อทิ้ง หุบปีกลงกระทำคารวะ ปักษาใหญ่น้อยทั้งหลายส่งเสียงร้องเจื้อยแจ้วด้วยความหรรษา ต่างก็สรรเสริญในพระทัยอันหวังประโยชน์สุขต่อเพื่อนมนุษย์ และต่างแซ่ซ้องถวายพรให้ประสบความสำเร็จอันยิ่งยวด ต่างบอกกันว่า พวกเราชาว โลกทั้งหลายจะได้เป็นสุขแล้วนับแต่นี้ต่อไป

ณ ราตรีอันแจ่มจรัสด้วยเดือนเพ็ญคืนหนึ่ง ขณะที่พระบรมศาสดาของเราประทับเข้าสมาธิหลับพระเนตร สำรวมพระอิริยาบถนิ่งอยู่ใต้ร่มโพธิพฤกษานั้น บรรดาพระยามาร คือ กิเลสทั้งหลาย รู้ว่าพระองค์จะข้ามพ้นวัฏสงสาร และบำเพ็ญเพียรเพื่อช่วยมนุษย์ ก็ให้มีจิตริษยา เกรงว่าพระองค์ประสพซึ่งอริยสัจอันจะช่วยปวงสัตว์ได้เป็นยวดยิ่ง จึงเตรียมพหลพลมารอเนกอนันต์มา เพื่อประจญกับพระปัญญาอันสว่างไสวของพระองค์

นายมารเหล่านี้มีดำฤษณาราคะเป็นต้น ซึ่งมี พหลพลมารคือ โทสะ โมหะ และอวิชชายันมืดคลุ้ม ต่างก็ผาดแผลงสำแดงฤทธิ์ด้วยตนต่าง ๆ กัน เพื่อจะทำลายขันติ สมาธิ ของพระผู้ยิ่งนักบวชทั้งหลายให้สิ้นไป บ้างกระพือพายุโหมบดบังอากาศให้มืดคลุ้มน่าสะพรึงกลัว แล้วส่งเสียงอสุนีบาดฟาดเปรี้ยง ๆ เสียงสะเทือนเลื่อนลั่นไปทั่วทั้งโลกสาม พระธรณีมีอาการประหนึ่งจะทรุดแตกแยกทำลาย

เมื่อเห็นพระยังหลับเนตรมิหวั่นไหว ก็เปลี่ยนอุบาย ใช้วจีไพเราะ เป็นเครื่องเล้าโลม ให้รำลึกถึงความรักอันหอมหวน แล้วมันก็บันดาลให้อากาศเสนาะไปด้วยเสียงดนตรี มีเหล่านางรำผิวพักตร์ผุดผ่องมาร่ายฟ้อน กวักหัตถ์ยั่วเย้าดำฤษณา เมื่อหามีผลไม่ ก็ใช้สมบัติจักรพรรดิมาเป็นเครื่องล่อ

ครั้นการอันนี้ไม่ก่อให้เถิดผลอันใด มันก็หันไปใช้อุบายให้พระบังเกิด วิจิกิจฉาและโมหะมืดมัวต่าง ๆ แต่พระหทัยของพระองค์นั้น ได้รับการอบรมฝึกมาอย่างดีแล้ว จึงไม่ไหวหวาดต่อกิเลสทั้งหลายแห่งดวงจิต มันจะสำแดงแผลงฤทธิ์ประการใด พระก็ไม่ไหวหวั่น คงประทับเฉยสงบพระกายนิ่งอยู่ ด้วยเดชแห่งพระบารมี อันทรงบำเพ็ญภาวนาไว้ เหล่าอสุรมารทั้งหลายก็พ่ายกระจายพินาศแก่ตนเองไปสิ้น

เป็นเวลาจวนรุ่งสางแล้ว ดวงรัชนีค่อยเคลื่อนต่ำลงยังขอบฟ้า ทั่วปริมณฑลนั้นสงบนิ่ง แม้ใบพระโพธิก็มิเขยื้อนให้ระคายโสตพระองค์ผู้พิชิตมาร พระพายรำเพยลมเย็นมาอ่อน ๆ พระสมณโคดมประทับนิ่งมิไหวองค์ หลับพระเนตร เสียจากสิ่งแวดล้อมภายนอก แต่พระจักษุภายใน ทรงมองเห็นความเป็นไปในปางหลังมาได้อย่างแจ่มแจ้ง ประดุจมีดวงประทีปสุกสกาว ส่องให้บุคคลผู้ยืนอยู่ปลายทางหันกลับไปมองเห็นอดีตของตนได้ตลอดปลอดโปร่ง

พระทรงรำลึกชาติต่าง ๆ ทั้งใกล้และไกล ในสมัยที่ทรงกำเนิดมาเป็นสัตว์ และเป็นมนุษย์ในชั้นวรรณะต่าง ๆ กัน นับได้ห้าร้อยห้าสิบชาติ รวมหมดจะเปรียบก็เหมือนว่าได้ทรงบทจรจากดงไม้หนามหนา และเต็มไปด้วยดินซึ่งสูบชีวิต พระเสด็จไต่เต้าไปตามเหวห้วยด้วยความลำบากยากเข็ญ พระบาทเกือบจะพลัดตกเขาเสียก็เป็นหลายครั้ง แต่ในที่สุดเมื่อผ่านซอกถ้ำห้วยละหานธารน้ำ และที่ทุรกันดารทั้งหลายแล้ว พระก็เสด็จขึ้นไปประทับอยู่ ณ ยอดบรรพต

ดังนี้จะเปรียบก็คือ การที่พระพุทธเจ้าได้ไต่เต้าจากชาติกำเนิดที่ทรามขึ้นไปจนถึงชาติอันสะพรั่งพร้อมด้วยพระบารมีทั้งหลาย อันพระเพียรสั่งสมแต่ครั้งยังต่ำต้อย พระองค์ทรงเห็นว่าอันความดีชั่วของมนุษย์นี้เป็นเสมือนกงเกวียน สร้างสิ่งใดไว้อันนั้นย่อมตามมาสนอง ทำดีก็ได้ความเบิกบาน ทำชั่วก็ถึงแก่ย่อยยับ อันความดีชั่วนั้นเป็นเสมือนตอก อันตอกตรึง แน่นไว้ จะขูดลบโยกถอนอย่างใดก็หาหลุดไปไม่ มันย่อมตามมาสนองผู้กระทำกรรมอันดีชั่วเสมอไป

เมื่อทรงพบความจริงอันนี้แล้ว ก็ทอดพระเนตรเห็นกว้างไกลออกไปถึงจักรวาลอื่น ๆ อันหมุนอยู่กลางหาว ไกลลิบลับ ดวงอาทิตย์จันทร์และดวงดาวทั้งหลายเหล่านี้ต่างก็แยกกันอยู่ แต่อยู่ห่างในระยะอันเหมาะเจาะ และต่างก็มีความสัมพันธ์กันอยู่ ตัดมิขาด ดวงอาทิตย์นั้นคุมดาวให้เดินไปตาม จักรราศีของมัน แต่ดาวและดวงอาทิตย์เกิดมาตั้งแต่ครั้งไหน ไม่มีใครรู้ จะฉายแสงสว่างนานไปอีกเท่าไรก็ไม่มีใครรู้เหมือน กัน ไม่มีที่ตั้งต้น และไม่มีปลาย แต่มีหลักธรรมอันเป็นประทีปส่องให้เห็นความเป็นจริงอันเกิดมาเองก็เป็นดังนี้ อันกฎธรรมชาติของโลกนั้นอยู่เหนืออำนาจบังคับมนุษย์และเทวดา ทั้งปวง ของอันเกิดมีขึ้นมาแล้วต้องหมดไปแล้วก็ตั้งต้นกันใหม่ การเกิดการทำลายเป็นไปอยู่ทุกแห่งหน จักขัดขืนความจริงอันนี้หาได้ไม่ สัตว์โลกเกิดมาแล้วก็ต้องตาย เมื่อตายแล้วก็เกิดใหม่ แต่วนเวียนรับทุกข์อยู่ดังนี้ไม่มีวันสิ้นสุดลงได้

ดังนั้นพอเข้าปัจจุสมัยจวนสว่าง ความลับทั้งหลายก็กระจ่างแจ้ง ทรงเห็นความจริงอันหนึ่ง คือความทุกข์ ซึ่งตรึงสัตว์ทั้งหลายให้แน่นอยู่กับโลก เป็นเสมือนหนึ่งเงาอันตามตนอยู่ จะสลัดไปได้ก็เมื่อชีพสิ้นไปแล้วเท่านั้น

ทุกข์นั้นคืออะไร ทุกข์นั้นคือความไม่เที่ยงแท้ คือ ชรา และ โรคาพยาธิทั้งหลาย คือความโกรธ เกลียด โลภ หลง และ ความยินดียินร้ายอันตนตัดไม่ขาด คือตัณหาและความกระหาย จะได้ซึ่ง ลาภ ยศ สมบัติ และสรรเสริญ รวมทั้งสิ่งเพลิดเพลินเจริญใจอื่น ๆ คือความข้องอยู่ในโลก ความอยากมีชีวิตไม่รู้จักดับ คือความเบื่อหน่ายแล้วซึ่งโลกนี้ อยากจะทำลายตนไปเสียให้พ้น ซึ่งเป็นการฝืนธรรมดาของโลก ทั้งหลายเหล่านี้แล คือความทุกข์ บุคคลผู้มีปัญญา ถึงได้ตรองเห็นความจริงอันนี้ และที่มาของทุกข์ทั้งหลาย แล้วหมั่นเพียรอบรมใจให้ระงับเสียได้ซึ่งทุกข์เหล่านี้ ความสุขอันไม่รู้จักจบก็จะบังเกิดขึ้นแก่เขาผู้นั้น

พอพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเสร็จสำเร็จแจ้งซึ่งความจริงของโลก และหนทางที่จะดับทุกข์ทั้งปวงให้หายไปสิ้น ทรงถอนกิเลสทั้งปวงให้หมดไป ตัดความอาลัยอาวรณ์และบรรลุถึงพระบรมโพธิญาณ ปลดทุกข์ปลดบาปไปสิ้นแล้วนั้น ก็ถึงเวลาอรุโณทัยพอดี

อะโห ดูซิทางทิศบูรพาโน้น ดวงตะวันเริ่มไขแสง ออกสอดสีม่านดำแห่งราตรี ดาวประจำเมืองซึ่งเคยแผดแสงกล้าอยู่ก็อ่อนแสงลงไปจนกระทั่งลับหาย รัศมีสีกุหลาบของพระสุริยเจ้าค่อยเปล่งแสงสุกใสขึ้นทุกที จนกระทั่งอาบไปทั่วท้องฟ้าสีเทา บรรดาขุนเขาซึ่งมีมงกุฎสีทองสวมอยู่นั้น ได้เห็นดวงตะวันก่อนใคร ๆ ทั้งสิ้น ลมเช้าโชยมาต้องเหล่าบุปผชาติ ให้เผยอแย้มกลีบออกรับรุ่งอรุณอันวิเศษไปกว่ารุ่งอรุณซึ่งเคย ฃมีมาแล้วแต่ก่อน เมฆฝนพายุกล้าทั้งหลายต่างสงบนิ่งลง ถวายอภิวันทนาการแต่พระพุทธเจ้าด้วยความเบิกบานหรรษา สีทองงามแห่งพระสุริยาทอลงจับน้ำในลำธารละหานห้วยและ ฃพุ่มพฤกษา เหล่าพฤกษาและวิหกในรังรวงว่า จงตื่นขึ้นก้มเกล้าอภิวันท์และสรรเสริญพระผู้ยอดยิ่งมนุษย์ของเราได้สำเร็จพระโพธิญาณแล้ว เสียงนั้นกระท้อนก้องไปทั้งป่า เหล่าปักษา น้อย ๆ ร้องบอกกันว่า รุ่งแล้ว รุ่งแล้ว ตื่นขึ้นไหว้พระองค์ผู้ตรัสรู้เถิด กระต้อยตีวิดบินถลาออกจากรัง นกแก้ว ร้องเสียงเจื้อย ตีทองก๊ก ๆ เรื่อย ๆ ไปเป็นการสำราญใจ บอกเล่ากันทั่วหมู่นกว่า สิ่งใดได้บังเกิดขึ้นแล้ว

ด้วยเดชะพระบารมีคุณและพระเมตตาอันใหญ่ยิ่งต่อโลก ความสงบได้แผ่ซ่านไปทั่วบริเวณใกล้ไกลอย่างไม่เคยมีมาแต่ก่อน บุคคลผู้ใจเ**้ยมก็บังเกิดความอ่อนละมุนขึ้นในใจตน ที่ลับมีดแสวงคมไว้จะฆ่าเขา ก็กลับเอามีดไปซ่อนเสีย คนขี้โกงกลับเวียนนับเงินให้ครบถ้วน คนพาลสันดานหยาบและ ใจทุจริตทั้งหมดก็กลับละพยศ หวนกลับไปสู่ความดี และความเมตตากรุณา ความรักความปรานีจากหทัยพระพุทธองค์แผ่ขยายไปทั่วพิภพ นับวันจอมนักรบก็ผู้ฉกาจก็วางอาวุธของตน คนไข้กระโดดลงจากที่นอนอย่างกระปรี้กระเปร่า หัวเราะร่า ยิ้มหัวกระชุ่มกระชวย เสียงแจ่มใสดุจทราบว่า เวลาเช้าวันนั้น ความสุขได้หลั่งมาจากร่มโพธิ ณ แคว้นคยา ไหลไปทั่วทิศานุทิศ แม้พระนางยโสธราผู้เศร้าสร้อย ไม่รู้จักสร่าง ก็พลันรู้สึกสำราญพระหฤทัย ประดุจว่าความรักนั้นคงอยู่เสมอชีพ ความทุกข์ยิ่งใหญ่ในการต้องวิปโยคพลัดพรากพระสวามี ก็เป็นอันหายไปประดุจปลิดทิ้ง

เหล่าสัตว์โลกทั้งหลายพากันเป็นสุข และรักใคร่มีใจเอื้อต่อกันอย่างที่มันไม่เคยมีมาแต่ก่อนเลย

อย่าว่าแต่หมู่มนุษย์เลยหนอ แม้เทพยเจ้าก็ประกาศกัน ทุกห้องฟ้าว่า พวกเราจงยินดีเถิด พระภควันต์เจ้าสำเร็จพระโพธิญาณยันยอดยิ่งแล้ว เหล่าเปรตอสุรกายก็พากันชื่นชมโสมนัส มองลงมาเบื้องล่างในโลกมนุษย์อีก ก็ได้แลเห็น กวางดาวเล็มหน่อไม้อยู่ริมที่นอน สองแม่เสือซึ่งดุ ตาเป็นมัน เมื่อวานนี้ แต่วันนี้กลับเสงี่ยมหงิมและต้อนรับนางกวางด้วยสันถวไมตรี ใต้เงื้อมหินนั้น นกอินทรีนอนไซ้ขนนิ่ง ไม่กังวลกับการโฉบเฉี่ยวสัตว์เกิน นกกินปลาที่นอนผึ่งแดดสบาย ไม่ตีปีกขยับจะงอยปากเมื่อเห็นปลาว่ายวนในลำธาร ผีเสื้อต่างสีบินวนเวียนอยู่รอบ ๆ ฝูงวิหค แต่มันก็หามีอันตรายไม่ สัตว์โลกทั้งปวงมีความรักความเมตตากันยิ่งยวด ทั้งนี้ก็เพราะพระพุทธองค์ได้ทรงชนะมารเด็ดขาดแล้ว และทรงพบพระธรรมอันล้ำลึก มีแสงสว่างแรงกล้ายิ่งอาทิตย์ ส่องโลกให้กระจ่างอยู่เป็นนิจนิรันดรนั่นเอง

พระพุทธองค์ทรงคลายพระอิริยาบถจากการประทับนิ่ง เป็นเวลานาน เสด็จลุกขึ้นยืน พระองค์ทรงรู้สึกแจ่มใส และอิ่มเอิบด้วยความปีติ พระพละซึ่งหายไปแต่ก่อนนั้นกลับคืนมาสิ้น และรู้สึกแข็งแรงขึ้นกว่าแต่เก่า พระทรงอุทานว่า

สังขารเอ๋ย เราได้พบเข้าแล้วในวันนี้ เราได้ท่องเที่ยวค้นหามาหลายชาติ แต่เพิ่งพบในวันนี้เองว่า เจ้าเป็นผู้สร้างเรือนจำอันกักขังจิตเราไว้ แต่นี้ไปเจ้าไม่อาจสร้างบ้านทำกำแพง อันเป็นของลวงหุ้มห่อเราไว้ได้อีกแล้ว สังขารเจ้ามี แต่จะผุพังหักไป ความสุขอันยอดยิ่งซึ่งเราค้นพบนั้นไม่มีวันแตกดับ ไม่มีวันทำลาย เราได้พบแล้ว เราได้ผ่านทุกข์ทั้งปวง แล้ว
อฺธิฐานรอยพระบาทเจ้า ขอพื้นที่ทุกแห่งที่พระพุทธ.ประทีปแก้วได้ประทับลงแล้วจงมีแต่ความผาสุขสืบไป โดยฉับพลันทันที เทอญ

แก้ไขครั้งสุดท้ายโดย octavian : 13-10-11 เมื่อ 20:31

สมาชิก 1 คน ได้ "ร่วมมหาโมทนาบุญ" กับคุณ octavian ในข้อความนี้
rossukon (15-10-11)